Türkiye’de tehlikeli atık yönetiminin mevcut durumunun değerlendirilmesi

Abstract

Günümüzde artan sanayileşme ile birlikte çevre ve insan sağlığına zarar verme riski taşıyan tehlikeli atık oluşumu önemli boyutlara ulaşmıştır. Tehlikeli atıklardan kaynaklanabilecek olası tehditlerin önüne geçmek için toplama, taşıma, geri dönüşüm/geri kazanım ve bertaraf adımlarını içeren etkin bir yönetime ihtiyaç duyulmaktadır. Türkiye'deki endüstriyel tehlikeli atık üretiminin bir analizine dayanan bu çalışmada, Türkiye'nin mevcut tehlikeli atık yönetimine genel bir bakış sunulması ve eleştirel olarak değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bu kapsamda tehlikeli atığa ilişkin i) yasal düzenlemelerin yeterliliği, ii) oluşan tehlikeli atığın miktarı ve iii) geri dönüşüm/geri kazanım ve bertaraf tesislerinin kapasite yeterlilikleri araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlardan; Türkiye’de yasal düzenlemeler anlamında 1994 yılında Basel Sözleşmesi ile atılan adımlar, 2000’li yıllarda Avrupa Birliği müktesebatına uyum çalışmaları ile ivmelenmiştir. Bugün gelinen noktada yasal düzenlemelerin yeterli olduğu görülmektedir. Ancak uygulamada gelinen nokta incelendiğinde, önemli iyileştirmelere ihtiyaç olduğu görülmektedir. Etkin bir tehlikeli atık yönetiminin başlangıç noktası olan tehlikeli atık üretim verilerinin sağlıklı olmadığı gözlenmektedir. Oluşan tehlikeli atığın bertarafında ve geri dönüşüm/geri kazanımındaki tesisler incelendiğinde, bu tesislere ilişkin veriye de sağlıklı olarak erişilemediği tespit edilmiştir. Ulaşılabilen tesis kapasiteleri ile beyan edilen tehlikeli atık miktarı kıyaslandığında, mevcut kapasitenin yetebilir olduğu düşünülürken, gerçekte olması beklenen tehlikeli atık miktarları dikkate alındığında bu tesislerin yetmeyeceği belirlenmektedir. Elde edilen sonuçların Türkiye’de tehlikeli atık yönetimi için karar vericilere ve uygulayıcılara yol gösterici olması umulmaktadır.

Today, with the increasing industrialization, the formation of hazardous waste, which carries the risk of harming the environment and human health, has increased considerably. To prevent possible threats, an effective management including collection, transportation, recycling/recovery and disposal steps is necessary. This study aims to provide an overview and critical evaluation of Turkey's current hazardous waste management based on the analysis of industrial hazardous waste generation. In this context, i)the adequacy of legal regulations, ii)the amount of hazardous waste generated, and iii)the capacity adequacy of disposal facilities were investigated. From the results; The steps taken with the Basel Convention in 1994 in terms of legal regulations in Turkey accelerated with the EU acquis harmonization in the 2000s. It is seen that the legal regulations are sufficient but significant improvement is needed for practice. It is observed that both the data on the amount of hazardous waste production and the data on the capacity of disposal facilities are not reliable. When the reachable facility capacities and the declared hazardous waste amount are compared, the current capacity seems sufficient however, considering the expected amount of hazardous waste, these facilities would not be sufficient. It is hoped that the results obtained will guide decision makers and practitioners for hazardous waste management in Turkey