Mâverdî'nin aile hukukuyla ilgili ahkâm ayetlerine yaklaşımı (el-hâvi'l-kebîr adlı eseri bağlamında)

Abstract

Mâverdî'nin aile hukukuyla ilgili ahkâm ayetlerine yaklaşımı (el-hâvi'l-kebîr adlı eseri bağlamında) Bu çalışmada, Mâverdî’nin (ö. 450/ 1058) el-Hâvi’l-Kebîr adlı eserinde aile hukukuna dair meselelerde ahkâm ayetlerine yaklaşımı, tefsirî ve fıkhî perspektifler ışığında incelenerek klasik fıkıh literatürünün Kur’ân merkezli yapısı ortaya konulmakta; fukahanın Kur’ân’ı nasıl yorumladıkları ve ondan nasıl hüküm istinbatında bulunduklarına dikkat çekilmektedir. Zira Kur’ân ahkâmını doğrudan konu edinen fıkıh eserlerinde Kur’ân, teşrî‘in ilk ve en önemli kaynağı kabul edilmiş; fakîhler de belirli usûlî prensipler çerçevesinde hemen her meselede Kur’ân’a müracaat etmişlerdir. Bu bağlamda, çalışmada Mâverdî’nin aile hukukuna dair ahkâm ayetlerini ele alış tarzı, fıkıh kitaplarındaki sıralama dikkate alınarak konulu bir yöntemle incelenmiş; böylece her meseleye ilişkin deliller bir arada değerlendirilerek konunun bütüncül biçimde anlaşılması hedeflenmiştir. Sonuç olarak bu tez, Mâverdî’nin fıkıh ilmindeki önemini vurgulamakta; el-Hâvi’l-Kebîr’in yalnızca bir fıkıh metni değil, aynı zamanda Kur’an tefsiri açısından da kıymetli bir kaynak olduğunu göstermektedir. Çalışma, İslam düşünce tarihinde fıkıh ve tefsir ilimlerinin ayrılmaz bağını Mâverdî örneği üzerinden somutlaştırarak gelecekteki fıkıh ve tefsir usûlü araştırmaları için zemin hazırlamaktadır. Elde edilen bulgular, klasik fıkıh metinlerinin Kur’ân ayetlerine yaklaşımının sanılandan daha derin ve metodolojik olduğunu ortaya koymuş; böylece tefsir-fıkıh ilişkisine yeni bir bakış açısı kazandırmıştır.

Al-māwardī’s approach to the qur’anic legal verses on family law (in the context of his work al-hāwī al-kabīr This study examines al-Māwardī’s (d. 450/ 1058) approach to the Qur’anic legal verses (āyāt al-aḥkām) on family law in his work al-Hāwi al-Kabīr, from both exegetical and juristic perspectives. By doing so, it reveals the Qur’an-centered structure of the classical fiqh literature and highlights how Muslim jurists interpreted the Qur’an and derived legal rulings from it. Since the Qur’an is regarded as the primary and most authoritative source of legislation in works that directly address Qur’anic legal rulings, jurists consistently referred to it within a framework of established uṣūlī principles. In this context, the study analyzes al-Māwardī’s treatment of the Qur’anic legal verses related to family law through a topical method, following the order found in fiqh manuals. Thus, all relevant evidences are presented together in order to provide a holistic understanding of the issues. In conclusion, this dissertation emphasizes al-Māwardī’s significance in the field of Islamic jurisprudence and demonstrates that al-Hāwi al-Kabīr is not only a work of fiqh but also a valuable source for Qur’anic exegesis. The study concretizes the inseparable bond between fiqh and tafsīr in the history of Islamic thought through the example of al-Māwardī, thereby providing a foundation for future research in both legal and exegetical methodologies. The findings reveal that the approach of classical fiqh texts to the Qur’an is deeper and more methodological than often assumed, offering a fresh perspective on the relationship between tafsīr and fiqh.