Müslim'in Sahîh'inde illetli olduğu iddia edilen rivayetlerin değerlendirilmesi

Abstract

Müslim'in Sahîh'inde illetli olduğu iddia edilen rivayetlerin değerlendirilmesi Bu çalışma, Müslim’in Sahîh’ine illet açısından yöneltilen tenkitleri tasnif ederek incelemeyi konu edinmektedir. Çalışmada, öncelikle Sahîh’te illetli rivayetlerin ne şekilde tezahür ettiği meselesi açıklığa kavuşturulmuş; ardından Ebu’l-Fadl el-Herevî, Dârekutnî ve Ebû Mes‘ûd ed-Dımaşkî gibi hadis tenkidi sahasında temayüz etmiş âlimlerin ileri sürdükleri tenkitlerin çeşitleri, muhtevası ve dayandıkları ilmî gerekçeler tahlil edilmiştir. Söz konusu tenkitler çerçevesinde, münekkitlerin maksadının yalnızca hatalı rivayetler işaret etmekle mi sınırlı olduğu yoksa Müslim’in Sahîh’ine dair daha genel bir tenkit mi yönelttikleri meselesi de ele alınmıştır. Ayrıca bu tenkitlerin, Sahîh üzerine kaleme alınan müstahrec, şerh ve sair teliflerde nasıl karşılandığı; bu eserlerde tenkitlere yönelik bir müdafaa veya tashih cihetine gidilip gidilmediği hususu da değerlendirme konusu yapılmıştır. Son bölümde ise Ebu’l-Fadl el-Herevî ve Dârekutnî’ye ait bazı tenkitler örnek olarak seçilmiş, bu rivayetler sened ve metin açısından tahlile tabi tutulmuş, akabinde Müslim’in söz konusu rivayetleri eserine alma gerekçelerine dair birtakım çıkarımlarda bulunulmuştur.

This study focuses on the classification and analysis of criticisms directed at Muslim’s Sahîh from the perspective of hidden defects (ʿilal). It begins by clarifying how such defective narrations manifest within the Sahîh. Thereafter, it examines the various types, content, and scholarly justifications of the critiques put forward by prominent hadith critics such as Abū’l-Faḍl al-Harawī, Dāraquṭnī, and Abū Masʿūd ad-Dimaşqī. Within the framework of these criticisms, the study also addresses whether the critics aimed merely to point out individual erroneous reports, or whether they intended a broader critique of the Sahîh as a whole. In addition, it evaluates how these criticisms were received in subsequent works such as mustakhraj collections, commentaries, and other scholarly compositions on Sahîh, and whether any form of defense or correction was attempted in response. In the final section, a selection of criticisms attributed to Abū’l-Faḍl al-Harawī and Dāraquṭnī are presented as case studies. These narrations are subjected to detailed analysis with respect to both their isnād (chain of transmission) and matn (text), followed by reasoned inferences regarding the possible motives behind Muslim’s inclusion of these narrations in his Sahîh