Erken evre meme kanseri hastalarında telefonla danışmanlık müdahalesinin etkinliğinin değerlendirilmesi

Abstract

Araştırma, Evre O,I,II meme kanseri tedavisini tamamlamış hastalara uygulanan telefonla danışmanlık ve kitapçıkla bilgilendirme ve sadece kitapçıkla bilgilendirme girişimlerinin hastaların anksiyete, depresyon, yaşam kalitesi ve hastalığa psikososyal uyumları üzerine etkisini belirlemek amacıyla deneysel olarak yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini bir eğitim ve araştırma hastanesinin onkoloji kliniği’nde basit rastgele örnekleme yöntemi ile seçilen 120 hasta oluşturmuştur. Bu hastalardan 40’ı telefonla danışmanlık ve kitapçıkla bilgilendirme grubunu (Deney 1), 40’ı kitapçıkla bilgilendirme grubunu (Deney 2), 40’ı ise kontrol grubunu oluşturmuştur. Deney 2 grubuna hastanede kitapçığın kullanılması eğitimi verilmiş, Deney 1 hastalarına ise bu eğitimin yanında 8 seanstan oluşan telefonla danışmanlık müdahalesi yapılmıştır. Araştırma verileri, müdahale öncesinde ve ön test uygulamasından 8 hafta sonra Kişisel Bilgi Formu, Hastane Anksiyete Depresyon Ölçeği, Kısa Form (SF-36), Hastalığa Psikososyal Uyum-

Bildirim Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Veriler bilgisayar ortamında değerlendirilmiştir. Sosyodemografik özellikler için ki-kare testi, ölçeklerin ön test puan ortalamaları açısından benzer olup olmadığını belirlemek için tek yönlü ANOVA testleri, müdahalelerin etkisini değerlendirmek için Kovaryans Analizi (ANCOVA) testi ve Bonferroni testi kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre hastaların depresyon ve anksiyete durumları ile, SF-36 mental boyut ve genel sağlık algısı ve PAIS-SR psikolojik zorlanma alt ölçeklerinde telefonla danışmanlık ve kitapçıkla bilgilendirmenin, sadece kitapçıkla bilgilendirme ve kontrol grubuna göre anlamlı şekilde etkili olduğu, yaşam kalitesi toplam puan, zindelik/ yorgunluk, emosyonel rol fonksiyonları, fiziksel rol fonksiyonları, psikososyal uyum toplam puan, sağlık bakımına oryantasyon, seksüel ilişkiler, aile çevreleri, geniş aile ilişkileri ve mesleki çevreleri üzerinde her iki yöntemin de etkili olduğu, hastaların sosyal fonksiyonları, fiziksel fonksiyonları ve ağrı durumları üzerinde ise her iki yöntemin de etkisi olmadığı saptanmıştır. Anahtar sözcükler: Erken evre meme kanseri, telefonla danışmanlık, kitapçıkla bilgilendirme, hemşirelik SUMMARY This experimental study was conducted to evaluate the impacts of telephone counseling and advising with the booklet intervention compared to only advising with the booklet intervention on anxiety, depression, quality of life, psychosocial adjustment to illness situations of patients who have completed stage 0,I,II breast cancer treatment. The sample of this study consisted of 120 patients recruited from a training and research hospital oncology clinic by using simple random sampling method. Subjects were randomly assigned into three groups; telephone counseling and advising with a booklet group (experiment-1; n:40), advising with a booklet group (experiment-2; n:40), and control group (control; n:40). The subjects in experiment-2 group were trained at the hospital about the usage of the booklet and the subjects in experiment-1 group received 8-session telephone counseling besides advising with a booklet. Data were collected before the intervention and 8 weeks after the intervention by using Personal Information Form, Hospital Anxiety Depression Scale, Short Form (SF-36) and Psychosocial Adjustment to Illness Scale. Data were analyzed by using Chi-square test for socio-demographic characteristics; one-way ANOVA tests for determining the differences between pre-test and post-test mean scores; and Covariance Analysis (ANCOVA) test and Bonferroni test for evaluating the effectiveness of the interventions. Results of this study demonstrate that telephone counseling and advising with the booklet intervention has a significant impact on depression and anxiety level of patients, SF-36 mental domain and general health perception domain and PAIS-SR psychological distress domain in comparing to just advising with the booklet and control group. In addition, it was found that while two intervention methods had an impact on quality of life total score, vitality/ fatigue, emotional role functions, physical role functions, psychosocial adjustment total score, health care orientation, sexual relationships, family environment, extended family relationships, professional environment, they didn’t have any impact on social functions, physical functions and pain levels of patients. Key Words: early stage breast cancer, telephone counseling, nursing