Publication: Dindarlarda ve dindar olmayanlarda kişilik üzerine karşılaştırmalı bir araştırma (İstanbul örneği)
Abstract
Dindarlık derecesi ile kişilik özellikleri arasındaki ilişkiyi konu edinen bu ampirik araştırma, belirlenen kişilik özellikleri ile müslümanların dindarlık durumlarını tesbit ve tasvir etmeyi amaçlamıştır. Araştırma, Ekim-Aralık 1998 yılında İstanbul'un yedi ilçesinde (Bakırköy, Fatih, Beyoğlu, Üsküdar, Kadıköy, Ümraniye ve Pendik), toplam 862 denek üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada kişilik özelliklerini belirlemek için Sıfat Listesi (Adjective Check List), Dindarlığı belirlemek üzere ise İslami Dindarlık Ölçeği (Islamic Relegiosity Scale) kullanılmıştır. Kişilerin hem dini tutum ve davranışları ve hem de kişilik özellikleri üzerinde etkisi olabileceği düşünülen demografik özellikler ile ilgili verilerin analizi için Chi-Square (X2) ve Analysis of Variance (ANOVA) kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan ölçme araçları ve yararlanılan analiz teknikleri vasıtasıyla deneklerin demografik özellikleri, dindarlık seviyeleri, kişilik özellikleri ve bunlar arasındaki ilişki ve farklılık belirlenmiştir. Böylece örneklemin hem dindarlık hem de kişilik özelliklerinin bir profili çıkarılarak gruplararası karşılaştırmalar yapma imkanı elde edilmiştir. Araştırma hipotezleri genel olarak doğrulanmış ve çeşitli araştırma bulgularıyla da paralellik göstermiştir. Araştırma bulgularına göre araştırmaya katılan denekler dindarlık seviyeleri bakımından Dindar, Çok Dindar, Biraz Dindar, Dindar Olmayan ve Dine İlgisiz şeklinde beş kategoride sıralanmıştır. Bu genel tesbitten sonra deneklerin dindarlık dereceleri ile demografik özellikleri (cinsiyet, yaş ve öğrenim durumu) arasındaki ilişkiye bakılmış ve anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Dinin boyutları (İnanç, İbadet, Tecrübe, Bilgi ve Etki) ve demografik özellikler arasındaki ilişkiye de bakılmış ve gruplararası karşılaştırmalar yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre cinsiyet, yaş ve öğrenim durumunun dini bazı boyutlarında farklılıklara yol açtığı tesbit edilmiştir. Kişilik özellikleri bakımından örneklemin incelenen özellikleri arasında genelde bir farklılığın olmadığı görülmüş; demografik özellikler bakımından çeşitli grupların kişilik özellikleri ile ilgili karşılaştırma sonuçları ise cinsiyet ve yaş faktörünün gruplararasında anlamlı bir farklılığa yol açtığını; öğrenim durumunun ise gruplararasında anlamlı bir farklılığa yol açmadığını ortaya koymuştur. Dindarlık-Kişilik ilişkisine gelince, dindarlık seviyeleri bakımından farklı grupların kişilik özellikleri bakımından da farklılıklar gösterdiği anlaşılmıştır.
My thesis aims at outlining the nature of religiousness of Muslims and their personality traits. It examines the relationship between the degree of religiousness and the personality traits. This research is based on the analyses of 862 subjects during October-December in 1998, in seven districts of Istanbul: Bakırköy, Fatih, Beyoğlu, Üsküdar, Kadıköy, Ümraniye and Pendik. This research uses two scales: 1) Adjective Check Lists (ACL) to determine personality traits, and 2) Islamic Religiosity Scale to determine religiousness. I used the statistical technics of Chi-Square and Analyses of Variance (ANOVA) to analyse data related to demographic features that are assumed to influance both their religious attitudes and personality traits. The demographic features of subjects, their levels of religiousness and personality traits, as well as the relationship and differantiation among these matters are determined by using the measurement scales and the analytic methods. As a result, the characteristics of religiousness and personality are identified and different groups of subjects became comparable to each other. In addition, the hypotheses of the research are proved in general and they are shown to be parallel in the findings of various researches. In the light of the findings of this research, the subjects were divided into five categories according to their levels of religiousness: Religious, strongly religious, weakly religious, unreligios, disintirested in religion. Furthermore, this research found a meaningful relationship between levels of religiousness and the demographic features (gender, age and educational background) of subjects. The groups are also campared to each other with respect to the relationship between dimensions of religion (ideological, ritualistic, experiential, intellectual and consequential) and demographic features. Analyzing the data it was found that gender, age and educational background caused the differentiation with regard to some dimensions of religion. Other findings of this researc are: There is no difference among personality traits of subject in general. According to the results of the comparision between personality traits of various groups and their demographic features, gender and age makes a meaningful difference between groups, but educational background does not cause any meaningful difference between them. With regard to Religiousness-Personality relation, the groups with different levels of religiousness have different personality traits.
My thesis aims at outlining the nature of religiousness of Muslims and their personality traits. It examines the relationship between the degree of religiousness and the personality traits. This research is based on the analyses of 862 subjects during October-December in 1998, in seven districts of Istanbul: Bakırköy, Fatih, Beyoğlu, Üsküdar, Kadıköy, Ümraniye and Pendik. This research uses two scales: 1) Adjective Check Lists (ACL) to determine personality traits, and 2) Islamic Religiosity Scale to determine religiousness. I used the statistical technics of Chi-Square and Analyses of Variance (ANOVA) to analyse data related to demographic features that are assumed to influance both their religious attitudes and personality traits. The demographic features of subjects, their levels of religiousness and personality traits, as well as the relationship and differantiation among these matters are determined by using the measurement scales and the analytic methods. As a result, the characteristics of religiousness and personality are identified and different groups of subjects became comparable to each other. In addition, the hypotheses of the research are proved in general and they are shown to be parallel in the findings of various researches. In the light of the findings of this research, the subjects were divided into five categories according to their levels of religiousness: Religious, strongly religious, weakly religious, unreligios, disintirested in religion. Furthermore, this research found a meaningful relationship between levels of religiousness and the demographic features (gender, age and educational background) of subjects. The groups are also campared to each other with respect to the relationship between dimensions of religion (ideological, ritualistic, experiential, intellectual and consequential) and demographic features. Analyzing the data it was found that gender, age and educational background caused the differentiation with regard to some dimensions of religion. Other findings of this researc are: There is no difference among personality traits of subject in general. According to the results of the comparision between personality traits of various groups and their demographic features, gender and age makes a meaningful difference between groups, but educational background does not cause any meaningful difference between them. With regard to Religiousness-Personality relation, the groups with different levels of religiousness have different personality traits.