Üniversite öğrencilerinin fiziksel aktivite düzeyleri ve transteoretik modele dayalı sedanter yaşam biçimi davranışları.

Abstract

Amaç: Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin UAFAA göre fiziksel aktivite düzeyleri ve Transteoretik Modele (TTM) dayalı sedanter yaşam biçimi davranışlarını (SYBD) ve tutumlarını belirlemek amacı ile yürütüldü. Gereç-yöntem: Araştırma tanımlayıcı tasarım ile Eylül-Aralık 2021 tarihleri arasında İstanbul’da bir üniversitenin meslek yüksekokulunda yürütüldü. Evreni, 18-25 yaş aralığında, gönüllü olan, iletişim ve dil engeli olmayan, 657 öğrenci oluşturdu. Basit rastgeleme örnekleme yöntemi ile 638 öğrenciden veri online olarak toplandı. Ölçeklerdeki kontrol sorularını yanlış cevaplayan 134 form çıkarıldıktan sonra araştırma 504 öğrenci ile tamamlandı. Veriler; sosyo-demografik özellikler anket formu, Transteoretik ModelSedanter Yaşam; değişim aşamaları anketi, Değişim Süreci, Öz Etkililik ve Karar Alma ölçekleri ile Uluslararası Fiziksel Aktivite Değerlendirme Anketi (UFAA) kullanılarak toplandı. Veriler, Kruskal Wallis Varyans analizi, Mann Whitney-U testi ve Ki-Kare testi ile değerlendirildi. Anlamlılık düzeyi p<0.005 olarak kabul edildi. Bulgular: Yaş ortalaması 20.03±2.09 olan öğrencilerin %82.9’u kadın, %18.9’u hafif şişman ve obez bulundu. UAFAA verilerine göre öğrencilerin % 31.3’ü inaktif, %45.7’si minimal aktif ve %23.0’ü çok aktif bulundu ve %18.2’si günde sekiz saat ve üzeri oturma süresine sahipti. Kadınların büyük çoğunluğu (%58.9) minimal aktif, erkeklerin büyük çoğunluğu (% 45.3) çok aktifti (p<0.05). UFAA kategorileri ile cinsiyet, çalışma durumu, sigara kullanma ve fiziksel aktiviteye ihtiyaç hissetmeme arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu (p<0.05). TTM Sedanter yaşam değişim aşamaları-1 anketine göre öğrencilerin %81’i düzenli fiziksel aktivite yapmıyordu ve değişim aşamaları-2’ye göre öğrencilerin büyük çoğunluğu sedanter davranış değiştirme hazırlık (%27.8) aşamasında bulundu. Sınıf ile TTM-SY tüm ölçek puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulundu (p<0.05). Fiziksel aktivite için yönlendiren kişi olduğunu ifade eden öğrencilerin yarar algı puanları düşük bulundu (p<0.05). Sonuç: UFAA kategorilerine göre; kadınlar, birinci sınıflar, çalışmayanlar, inaktif yaşam tarzı açısından riskli grupta bulundular. Kadınların, ikinci sınıfların, obez olanların, FA için uygun çevre olmayanların, aktiviteye yönlendiren biri olmayanların ve ailesinde FA yapmayanların TTM-sedanter yaşam yarar algısı puanları daha yüksek bulundu (p<0.05). Bu nedenle öğrencilerin SYBD yönelik farkındalık kazandırılması ve aktif bir yaşam biçimini benimseyebilecekleri FA programlarının düzenlenmesi önerilmektedir.