Güvenlik-kalkınma ekseninde AB’nin dış yardımlarının değerlendirilmesi : Doğu ve Güney komşuluk politikası örnekleri (2004-2014)

Abstract

Bu araştırma, Avrupa Birliği (AB)’nin Avrupa Komşuluk Politikası (European Neighbourhood Policy-ENP) kapsamında takip ettiği politikaları ve sağladığı yardımları inceleyerek AB’nin komşu coğrafyalarla kurduğu ilişkisinde, birçok temel belgesi ve metninde taahhüt ettiği gibi güvenlik-kalkınmayı bir arada ele alıp almadığını Güney Kafkasya, Doğu Avrupa, Mağrip ve Maşrik’ten en fazla yardım alan Gürcistan, Ukrayna, Fas ve Mısır örneklemi üzerinden analiz etmektedir. Güvenlik ve kalkınma çalışmaları uzun bir dönem boyunca daha sınırlı konularla ilgilenmiş ve bu nedenle ikisi birbirinden ayrı araştırma alanları olarak değerlendirilmiştir. Ancak Soğuk Savaş’ın sonlarına doğru ve 1990’lar sonrasında yapılan araştırmalarda iki kavramın da ilgi alanında genişleme ve derinleşme gözlemlenmiştir. Bu durum güvenlik ve kalkınmanın ilgilendiği alanlarda bir örtüşmeyi neden olurken ikisinden biri olmadığında diğerinin de tam olarak sağlanamayacağı tartışmasını beraberinde getirmiştir. Bu tartışma ‘güvenlik-kalkınma ekseni’ olarak çerçevelenirken hem güvenliğe hem kalkınmaya bir arada ulaşmanın bir aracı dış yardımlar olarak görülmüştür. Uluslararası dış yardımların en büyük donörlerinden biri ise AB olarak karşımıza çıkmaktadır. Kalkınma yardımı, acil insani yardım ve katılım öncesi yardımlar gibi çeşitli yardım politikaları bulunan AB, 2004 yılında üyelik kapsamında bulunmayan yakın coğrafyasındaki ülkelerle işbirliğini geliştirmeye yönelik ENP’yi uygulamaya koymuş ve ENP ile 16 komşu ülkeye yardım sağlamıştır. AB, 2003 Avrupa Güvenlik Stratejisi gibi birçok temel belgesinde güvenlik ve kalkınmayı birbirinin önkoşulu olarak gören bir yaklaşıma sahip olduğunu açıklar ve yardımları da bu çerçevede sağladığını öne sürer. Ancak ENP yardımlarını sağladığı ülkeler incelendiğinde, yardımlarda güvenlik ve kalkınmanın bir arada ele alındığı her zaman belirgin olarak görülememektedir. Bununla beraber bu alanda çalışmalar sınırlı sayıdadır. Dolayısıyla bu araştırmanın temel amacını, AB’nin Doğu ve Güney komşularında güvenlik ve kalkınmanın hangisini öncelediğini ortaya koymak ve literatürdeki bir eksiği kapatmak oluşturmaktadır.This research examines the policies followed and the assistance provided by the European Union (EU) within the scope of the European Neighbourhood Policy (ENP) and analyses whether the EU considers security and development together in its relationship with neighbouring geographies, as suggested in many of its key documents and texts, through the sample of Georgia, Ukraine, Morocco, and Egypt, which received the most assistance in the South Caucasus, Eastern Europe, Maghreb, and Mashreq regions. Security and development studies have for a long time focused on relatively limited issues, and for this reason, the two have been considered separate areas of research. However, towards the end of the Cold War and after the 1990s, the studies on both concepts enjoyed a widening and deepening. While this causes an overlap in the fields of security and development, it led to the discussion that the other cannot be fully achieved if one of them is lacking. This debate was framed as the ‘security-development nexus’ and foreign aid was seen as an instrument of achieving both security and development together. And one of the biggest actors of international foreign aid is the EU. The EU, which has various assistance policies such as development aid, emergency humanitarian aid, and pre-accession aid, launched the ENP in 2004 to improve cooperation with the countries in its near geography, which are not within the scope of membership, and provided assistance to 14 neighbouring countries with the ENP. In many of its key documents, such as the 2003 European Security Strategy, the EU states that it has an approach that considers security and development as a prerequisite for each other, and claims that it provides assistance within this framework. However, when the countries to which ENP aid is provided are examined, it is not always clear that security and development are considered together. However, studies in this area are limited. Therefore, the main aim of this research is to fill a gap in the literature and reveal which concept is prioritised in the EU’s policy towards its Eastern and Southern neighbours.