Publication: Mustafa Şekip Tunç ve felsefi görüşleri
Abstract
Mustafa Şekip Tunç, Türk Felsefesi, Bergsonculuk, Oluş, Tekâmül, Terakkî, Süre, Sezgi, Şuurlu Muhafazakârlık, Müşahhas İnsan, Dünya Medeniyeti.
Ord. Prof. Mustafa Şekip Tunç (1883-1958) modernleşme dönemi Türk felsefesinin önemli isimlerinden biridir. Bergsonculuğu akademik düzeyde Türk fikir hayatına tanıtan Tunç bu akımın Türkiye temsilcisi olarak kabul edilmektedir. Bergson’un “oluş” fikrinden hareketle ilkel varlıklardan başlayarak insana varıncaya kadar bütün varlıkların sürekli evrim geçirdiğini savunan Tunç, evrimin bu aşamadan sonra ruhî planda devam ettiğini ileri sürmektedir. Yaradandan dolayı bütün varlıklara bir yaratıcılık geçtiğini düşünen Tunç evrim fikrini evrendeki canlı cansız bütün varlık ve olaylar için geçerli kabul ederek kozmolojik bir evren fikrine ulaşmaktadır. Akıl ve tecrübeyi birer bilgi kaynağı olarak kabul etmekle birlikte varlığın bilgisine ancak “sezgi” ile erişilebileceğini savunan düşünür tıpkı Bergson gibi felsefede “içe bakış yöntemi”ni tercih etmektedir. Bergson’un “oluş” fikrini sosyal, siyasi ve kültürel meselelere de uygulayan Tunç Cumhuriyet’in kuruluşundan sonra gerçekleştirilen inkılâpları “oluş” ve “terakki” kavramları etrafında yorumlayarak, bir bakıma inkılâplara felsefî bir muhteva kazandırmaya çalışmaktadır. Bu çerçevede ananecilik ve devrimcilikten farklı, “şuurlu bir muhafazakârlık” fikrini savunan düşünür demokratik bir sistemin kurulması ve fert, cemiyet ve devlet ilişkilerinin sağlıklı bir zemine oturtulmasına gayret etmiş, evrensel bir medeniyet fikrini tesis etmeye çalışmıştır. Bu çalışma onun entelektüel biyografisini yaşadığı dönemin felsefî ortamı içinde ortaya koymakta, felsefî görüşlerini varlık ve bilgi anlayışı ile toplum ve siyaset görüşleri açısından incelemektedir. Key words: Mustafa Şekip Tunç, Turkish Philosophy, Bergsonism, Evolution, Progress, Duration, İntuition, the Conscious Conservatism, Personality Human, Global Civilization. ABSTRACT Ord. Prof. Mustafa Şekip Tunç (1883-1958) is one of the prominent figures of Turkish philosophy at the time of the modernization period. He introduced the academic level of Bergsonist philosophy to Turkish intellectual community; hence he has been accepted as the main representative of Bergsonist philosophy in Turkey. Inspired by the Bergson’s duration insight, Tunc claimed that all creatures, starting from primitive life organism to human, evolve constantly and the evolution has been continuing in the spiritual phase. He thinks that all creatures both viable and non viable ones evolve, and take a piece of creativity of the Creator, thus he reaches the cosmological universe idea. Even though, he accepts the reason and experiences are sources of knowledge, likewise Bergson, he argued that intuition is a valid source for acquiring knowledge that’s why according to him introspection is a preferable philosophical method. He applied his Bergsonist views to social, political and cultural issues. He interpreted all revolutionary transitions which happened in the first years of Turkish Republic, around duration and progress concepts. He tried to set up philosophical foundation for the entire revolutionary transitions. Therefore, unlike his colleagues who support traditionalist or reformist views, he developed the conscious conservatism concept, who advocated the establishment of democratic system, and he worked to establish relations among the individuals, community and the state. By all those efforts, he tried to constitute universal civilization notion. This research studies his intellectual biography, along with the philosophical environment of his time, as well as his philosophical opinions about entity and apprehension of knowledge, society and politics.
Ord. Prof. Mustafa Şekip Tunç (1883-1958) modernleşme dönemi Türk felsefesinin önemli isimlerinden biridir. Bergsonculuğu akademik düzeyde Türk fikir hayatına tanıtan Tunç bu akımın Türkiye temsilcisi olarak kabul edilmektedir. Bergson’un “oluş” fikrinden hareketle ilkel varlıklardan başlayarak insana varıncaya kadar bütün varlıkların sürekli evrim geçirdiğini savunan Tunç, evrimin bu aşamadan sonra ruhî planda devam ettiğini ileri sürmektedir. Yaradandan dolayı bütün varlıklara bir yaratıcılık geçtiğini düşünen Tunç evrim fikrini evrendeki canlı cansız bütün varlık ve olaylar için geçerli kabul ederek kozmolojik bir evren fikrine ulaşmaktadır. Akıl ve tecrübeyi birer bilgi kaynağı olarak kabul etmekle birlikte varlığın bilgisine ancak “sezgi” ile erişilebileceğini savunan düşünür tıpkı Bergson gibi felsefede “içe bakış yöntemi”ni tercih etmektedir. Bergson’un “oluş” fikrini sosyal, siyasi ve kültürel meselelere de uygulayan Tunç Cumhuriyet’in kuruluşundan sonra gerçekleştirilen inkılâpları “oluş” ve “terakki” kavramları etrafında yorumlayarak, bir bakıma inkılâplara felsefî bir muhteva kazandırmaya çalışmaktadır. Bu çerçevede ananecilik ve devrimcilikten farklı, “şuurlu bir muhafazakârlık” fikrini savunan düşünür demokratik bir sistemin kurulması ve fert, cemiyet ve devlet ilişkilerinin sağlıklı bir zemine oturtulmasına gayret etmiş, evrensel bir medeniyet fikrini tesis etmeye çalışmıştır. Bu çalışma onun entelektüel biyografisini yaşadığı dönemin felsefî ortamı içinde ortaya koymakta, felsefî görüşlerini varlık ve bilgi anlayışı ile toplum ve siyaset görüşleri açısından incelemektedir. Key words: Mustafa Şekip Tunç, Turkish Philosophy, Bergsonism, Evolution, Progress, Duration, İntuition, the Conscious Conservatism, Personality Human, Global Civilization. ABSTRACT Ord. Prof. Mustafa Şekip Tunç (1883-1958) is one of the prominent figures of Turkish philosophy at the time of the modernization period. He introduced the academic level of Bergsonist philosophy to Turkish intellectual community; hence he has been accepted as the main representative of Bergsonist philosophy in Turkey. Inspired by the Bergson’s duration insight, Tunc claimed that all creatures, starting from primitive life organism to human, evolve constantly and the evolution has been continuing in the spiritual phase. He thinks that all creatures both viable and non viable ones evolve, and take a piece of creativity of the Creator, thus he reaches the cosmological universe idea. Even though, he accepts the reason and experiences are sources of knowledge, likewise Bergson, he argued that intuition is a valid source for acquiring knowledge that’s why according to him introspection is a preferable philosophical method. He applied his Bergsonist views to social, political and cultural issues. He interpreted all revolutionary transitions which happened in the first years of Turkish Republic, around duration and progress concepts. He tried to set up philosophical foundation for the entire revolutionary transitions. Therefore, unlike his colleagues who support traditionalist or reformist views, he developed the conscious conservatism concept, who advocated the establishment of democratic system, and he worked to establish relations among the individuals, community and the state. By all those efforts, he tried to constitute universal civilization notion. This research studies his intellectual biography, along with the philosophical environment of his time, as well as his philosophical opinions about entity and apprehension of knowledge, society and politics.