Vergide şeffaflık : Türkiye üzerine bir değerlendirme

Abstract

Vergide şeffaflık : Türkiye üzerine bir değerlendirme Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye’de vergi şeffaflığını inceleyerek mevcut durumu bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmektir. Bu doğrultuda, öncelikle vergi şeffaflığı kavramsal çerçevede ele alınmış, uluslararası düzeyde yürütülen çalışmalar ve iş birlikleri incelenmiştir. Ardından, Türkiye’nin vergi şeffaflığına yönelik attığı adımlar hem ulusal hem de uluslararası boyutlarıyla kapsamlı bir şekilde analiz edilmiş ve mevcut durumun güçlü ve zayıf yönleri değerlendirilmiştir. Tezin ana bölümünde, Türkiye’de vergi şeffaflığı vergi idaresi, vergi mevzuatı, vergi mükellefleri ve uluslararası alandaki adımlar olmak üzere dört temel boyutta ele alınmıştır. Değerlendirme süreci iki aşamalı bir yöntemle yürütülmüştür. İlk aşamada, literatür taraması, kurumsal raporlar ve güncel kaynaklardan elde edilen veriler doğrultusunda mevcut durum analiz edilmiştir. Ancak Türkiye’de vergi şeffaflığını bütüncül biçimde ele alan akademik çalışmaların sınırlı olması nedeniyle, bu yaklaşımı destekleyici nitelikte özgün bir alan araştırması yapılması gerekliliği doğmuştur. Bu çerçevede ikinci aşamada, vergi müfettişleri, gelir uzmanları, serbest muhasebeci mali müşavirler (SMMM) ve yeminli mali müşavirler (YMM) olmak üzere toplam 41 meslek mensubunun katılımıyla 5’li Likert ölçekli, açık ve kapalı uçlu sorulardan oluşan bir algı anketi uygulanmıştır. Anket bulgularına göre, Türkiye’de genel vergi şeffaflığı algısı ortalaması 2,94 olup, bu durum vergi idaresine ilişkin algının göreli olarak daha olumlu (3,13), buna karşın mükellefler (2,82) ve mevzuat (2,74) ile ilgili algıların ise daha düşük düzeyde kaldığını göstermektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda çeşitli öneriler geliştirilmiştir. Bu çalışma, literatürdeki mevcut boşlukları doldurmayı amaçlarken, aynı zamanda vergi politikalarının daha şeffaf ve etkin bir yapıya kavuşmasına katkı sunmayı hedeflemektedir.

Tax transparency : an evaluation of Turkey The primary objective of this study is to examine tax transparency in Turkey and evaluate the current situation using a comprehensive approach. To this end, the concept of tax transparency is first addressed within a conceptual framework, and studies and collaborations conducted at the international level are examined. Subsequently, the steps taken by Turkey towards tax transparency are analyzed comprehensively in both national and international dimensions, and the strengths and weaknesses of the current situation are evaluated. In the main section of the thesis, tax transparency in Turkey is addressed in four key dimensions: tax administration, tax legislation, taxpayers, and steps taken in the international arena. The evaluation process was conducted using a two-stage method. In the first stage, the current situation was analyzed based on data obtained from literature reviews, institutional reports, and current sources. However, due to the limited number of academic studies comprehensively addressing tax transparency in Turkey, it became necessary to conduct original field research to support this approach. Within this framework, in the second stage, a perception survey consisting of 5-point Likert scale, open-ended, and closed-ended questions was administered with the participation of a total of 41 professionals, including tax inspectors, revenue experts, certified public accountants (CPAs), and sworn-in certified public accountants (SCPAs). According to the survey findings, the average perception of general tax transparency in Turkey is 2.94, indicating that perceptions regarding the tax administration are relatively more positive (3.13), while perceptions regarding taxpayers (2.82) and legislation (2.74) remain at a lower level. Various recommendations were developed based on the findings. This study aims to fill existing gaps in the literature while also contributing to making tax policies more transparent and effective.