Vergi hukukunda değer yaratımı ve vergilendirme yetkisi üzerinde etkileri

Abstract

Uluslararası vergi hukukunda değer yaratımı kavramı, ilk olarak OECD’nin 2013 yılında başlattığı BEPS Girişimi ile gündeme gelmiş ve sonrasında hem öğretide hem de ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşların çalışmalarında ele alınmıştır. Değer yaratımı kavramı ile ne anlaşılması gerektiği tartışmalı olup, vergi hukukunda kullanım amacı itibariyle somutlaşmaktadır. Bu açıdan değer yaratımı, doğrudan doğruya çokuluslu şirketlerin kazançlarına işaret edecek şekilde kullanılmakta ve bu şirketlerin kazançlarının değerin yaratıldığı yerde, yaratılan değer nispetinde vergilendirilmesi gerektiği amacına hizmet etmektedir. Başka bir deyişle, değer yaratımı, vergilendirme yetkisinin tahsisi ve devletler arasında vergilendirilebilir kazancın dağıtımına odaklanmaktadır. Kazancın vergilendirilmesi noktasında uluslararası ve ulusal vergi hukuku kurallarına bakıldığında kural olarak vergilendirme yetkisi yerleşiklik ve kaynak ilkeleri çerçevesinde tahsis edilmekte; vergilendirilebilir kazanç ise emsallere uygunluk ilkesine bağlı olarak dağıtılmaktadır. Bu durum öğretide fiziki mevcudiyete ve üretime/ arza dayalı değer yaratımı ile bağdaştırılmaktadır. Ancak bahse konu değer yaratımı yaklaşımının dijitalleşmeden kaynaklı vergisel sorunlara çözüm üretemediği kabul edilerek, bu yaklaşım karşısında çözüm yolu olarak tüketime dayalı değer yaratımı yaklaşımları önerilmektedir. Tüketime dayalı değer yaratımı yaklaşımları, niteliği itibariyle yaratılan değerde müşterilerin, kullanıcıların veya pazarlanabilir gayri maddi varlıkların esas alınması gerektiğini savunmaktadır. Bu yaklaşımlar, yetki tahsisi ve kazancın dağıtımı noktasında uluslararası vergi hukukunda yer alan ilke kuralların yetersiz olduğu savı ekseninde özellikle pazar devletlerinin çokuluslu şirket kazancının vergilendirilmesinde pay sahibi olması gerektiği üzerinde durmaktadır. Hiç kuşkusuz bu durum, çokuluslu şirket kazancı üzerindeki vergilendirme yetkisinde bir paradigma değişimi anlamına gelmektedir.

The concept of value creation in international tax law first became a current issue with the BEPS Initiative launched by the OECD in 2013, and has subsequently came up both in the doctrine and in the works of national and international institutions and organizations. What should be understood by the concept of value creation is controversial, and it is concretized in terms of its intended use for taxation purposes. In this respect, value creation is used to refer directly to the profits of multinational corporations and that the profits of these companies should be taxed where and to the extent that value is created. From this aspect, value creation focuses on the allocation of taxing power and the distribution of taxable profits across jurisdictions. When international and national tax law rules are examined in terms of taxation of profits, taxing power is allocated within the framework of the residence and source principle. Taxable profits is distributed in accordance with the arm’s length principle. In the doctrine, this situation is associated with value creation based on physical presence and production/ supply. However, it is accepted that the mentioned value creation approach cannot provide a solution to the tax challenges arising from digitalization, and consumption-based value creation approaches are proposed as a solution to this approach. Consumption-based value creation approaches argue that the value created should be based on customers, users or marketable intangible assets. These approaches emphasize that market states should have a share in the taxation of multinational corporation profits on the basis of the argument that the principle rules in international tax law are insufficient in terms of the allocation of authority and the distribution of profits. Undoubtedly, this implies a paradigm shift in the taxing power over multinational enterprise profits.