İbn Hacer'i Fethu'l-Bârî'deki hadis usûlü değerlendirmeleri

Abstract

İbn Hacer hadis tarihinin zirve şahsiyetlerinden biridir ve alanının tartışmasız en önemli ve en mevsuk kitabı kabul edilen Sahîh-i Buhârî üzerine Fethu’l-bârî bi-şerhi’l-Buhârî adında çok yönlü, geniş ve derinlikli bir şerh kaleme almıştır. İhtivâ ettiği hadis usulü bahis ve değerlendirmeleri bu şerhin emsalleri arasında daha mümtâz bir konum kazanmasına sebep olan unsurların başında gelmektedir. Mezkûr bahis ve değerlendirmeler, aynı müellife ait Nuhbetü’l-fiker fî mustalahi ehli’l-eser isimli köşe taşı mesabesindeki hadis usulü eserinin muhtevasında yer alan konu başlıklarının hemen tamamını şu veya bu düzeyde içermektedir. Dolayısıyla şerhte yer alan hadis usulü değerlendirmelerinin Nuhbetü’l-fiker’in kapsam ve tertibi istikametinde ele alınması tarafımızca isabetli bulunmuş ve bunun bir müellifin aynı konuları içeren ama temelde farklı hedef ve yönleri olan eserleri arasındaki tutarlılığın tespitine yapacağı katkı tecrübe edilmiştir. Fethu’l-bârî’nin geniş bir konu yelpazesine sahip olan bahislerinin aynı zamanda alanın pratiklerini yansıtan çok sayıda misal mahiyetini hâiz olması ayrıca önemlidir. Bu önem hem teorinin pratikteki karşılığına nüfuz edebilme melekesini kazanabilmek açısından hem de İbn Hacer gibi hâfız pâyesine sahip bir muhaddisin pratiklerinden yeni teoriler üretebilmek bakımındandır. Son olarak şu ifade edilmelidir ki, Fethu’l-bârî’de yer alan hadis usulü değerlendirmelerinin çalışmamız vesilesiyle ortaya çıkan manzarası bizi bu değerlendirmeleri derinliğine irdelemeye delâlet ve teşvik etmektedir.

Ibn Hajar is one of the prominent figures in the history of hadith, and he has written a comprehensive and profound commentary titled Fath al-Bârî bi-sharhi’l-Buhârî, which is widely regarded as the most important and reliable commentary on Sahîh al-Bukhârî. His discussions and evaluations of hadith methodology in this commentary are among the key elements that have elevated its status among its counterparts. These discussions and evaluations encompass almost all the topics found in his separate work on hadith methodology, serving as a cornerstone for his approach named Nukhbat al-fikar fi mustalahat ahl al-athar. Therefore, we have found it appropriate to examine the hadith methodology evaluations in the commentary following the scope and arrangement of Nukhbat al-fikar, and this endeavor contributed to determining the consistency between his works, which address similar subjects but with different basic aims and directions. It is also noteworthy that Fath al-Bârî covers a wide range of topics, reflecting numerous practical examples relevant to the field. This significance lies not only in acquiring the ability to bridge theory and practice but also in the potential to generate new theories based on the practices of a hafiz like Ibn Hajar. Finally, it should be emphasized that the panorama of hadith methodology evaluations presented in Fath al-Bârî, reached through our study, encourages us to delve deeper into these evaluations.