Menâkib-i emîr sultan muhammed şemseddi̇n-i buhârî (senâyî)

Abstract

Müellifin, Emir Sultan'ın menkıbelerini edebi tarzda anlattığı eseri. Seynâyî, Besmele ile söze başlamanın gerekliliğine dair sekiz beyitlik bir girişten sonra sırasıyla medh-i ilâh, medh-i Resulullah, dört halife vasfında, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin vafsında medihlere yer verir. Bunları takiben Arapça biri manzum biri mensur “medih” başlıklı iki bölüm gelir. Sonrasında "Sebeb-i telif-i risâle" başlığı yer alır. Bu kısımda Senâyî sözün cevher gibi kıymetli olduğunu söz ehlinin bunun kıymetini bildiğini belirtir. Takip eden kısım "Âgâz-ı kitâb" başlığını taşımakta olup Emir Sultan’ın Hz. Muhammed’e ulaşan şeceresini vermektedir. Senâyî eseri Kanuni Sultan Süleyman zamanında yazdığını belirtir ve Sultanı medih ile gül redifli bir kaside kaleme alır. Eserin sebeb-i telif kısmı bundan sonra başlar. Senâyî boşa geçen ömrüne üzüldüğünü bunu telafi etmek için de gece gündüz ibadat ü taate meşgul olduğunu belirtir. Bu süreçte meşayıhın mezarlarını ziyaret ettiğini ve bundan bir haz aldığını söyler. Bu ziyaretlere devam etmek niyetinde iken arkadaşları ile diyar-ı Arab’ı dolaşmaya karar verir. İstanbul’dan yola çıkıp Konya, Antakya, Halep, Hama ve Şam üzerinden geçerek Kudüs’e varır ve burada mücavir olur. Bu süreçte rüyasında gördüğü beyaz sarıklı bir zat ona kendisindeki halin devam etmesini istiyorsa Bursa’da Emir Sultan’ın mezarını ziyaret etmesini söyler. Senâyî Bursa’ya gelir ve Emir Sultan’ın mezarını ziyaret eder. O gece düşünde gördüğü Manisa Alaşehirli Şeyh Sinan kendisine tabiatına uygun olarak Emir Sultan’ın menakıbını yazmasını işaret eder. Bundan sonraki kısımda Emir Sultan’ın kerametlerini anlatır.

İlk keramet Emir Sultan’ın Bursa'ya gelip yerleşmesidir. Diğer kerametler şöyledir: Emir Sultan’ın daha çocuk iken kuruyan bir bahçeyi dua ederek yeşertmesi, askerlere yardım etmesi, Bursa’nın Timur’un işgalinden kurtarılması, Bağdat’ın fethi, Keşiş Dağı’nda yaşayan keşişin Müslüman olması, Emir Sultan’ın Hundi Hatun ile evlenmesi, Şeyh Sinan’ın Emir Sultan’a gelmesi, Asa Suyu’nun bulunması, Hacı Bayram’ın Emir Sultan’a görüşmesi, Eşrefoğlu’nun Emir Sultan’a selam göndermesi.

Senâyî eserinde mensur tarzda anlattığı kerametlerden sonra manzum olarak mesnevî, şiir, nazım yahut gazel başlıklarıyla menkıbe ile ilgili şiirlere yer vermiştir. O, seciyelere baş vurup esere sanatkârâne bir anlatım kazandırmaya çalışmıştır. Diğer menâkıbnâmelere kıyasla Senâyî'nin dilinin daha edebî olduğu ancak bu maharetini de göstermede her zaman başarılı olmadığı söylenebilir. Eserin günümüze ulaşmış olan tek nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Galata Mevlevihanesi Koleksiyonu 164 numarada kayıtlıdır. Eser Osmanlı döneminde de iki kez basılmıştır (Özege 1975: 1103).

Şairin biyografisi için bk. “Senâî/Senâyî Mehmed Efendi”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/senai-senayi-mehmed-efendi