Türkiye’de elektrik enerjisinin kısa, orta ve uzun vadeli planlaması

Abstract

Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de elektrik enerjisi toplumun kültürel ve ekonomik alanda gelişmesinde önemli bir yer tutar. Elektrik enerjisi aynı zamanda sanayi için de önemli bir girdi konumundadır. Çalışmamızda, Türkiye'de elektrik enerjisi sektörünü incelenerek, elektrik enerjisinin sürekli, kaliteli ve güvenilir bir şekilde sunulması için 2003-2020 yılları arasında yapılabilecek bir plan ortaya konulmaya çalışılmıştır. Türkiye'de elektrik enerjisi arzında dönem dönem sıkıntılar yaşanmakta olup 1999 yılında programlı kesintilere varan darboğazlar yaşanmıştır. Elektrik Piyasası Kanunu çıkmadan önceki adıyla TEAŞ, elektrik üretim ve iletiminden sorumlu kuruluş olarak son yıllarda zarar etmiştir. Tüketiciler, özellikle de sanayi kuruluşları elektriğin ucuzlaması yönünde görüş bildirmektedirler. Türkiye'de elektrik enerjisi sektöründe yatırımlar, kamu tarafından yada imtiyaz hakkı tanınmış şirketler tarafından yapılmaktadır. Ancak kamu yatırımları özellikle 1994 yılından sonra azaltılarak özel sektörün bu alana girmesini teşvik edici uygulamalar yapılmıştır. Yap İşlet Devret Modeli, Yap İşlet Modeli, İşletme Hakkı Devri gibi uygulamaların yasal alt yapı eksikliklerinden dolayı projelerin onaylanması dolayısıyla santrallerin devreye alınmasında gecikmeler yaşanmıştır. Çalışmamızda nüfus ve kalkınma hızına bağlı olarak ülkenin net enerji tüketiminin 2003 yılından itibaren yıllık % 4 artacağı, 2008 yılından itibaren artış hızının %3'e düşeceği hesaplanmıştır. Bu artış oranına göre kısa vadede rüzgar, doğal gaz ve linyit santrallerinde artışa gerek görülürken, orta ve uzun vadede doğal gaz, linyit, nükleer enerji, güneş enerjisi ve jeotermel enerjiden de yararlanılması düşünülmüştür. Enerji sektörünün büyük finansmana ihtiyaç duyan bir sektör olması tüm dünyada çözümlenmeye çalışılan bir sorun olmuştur. Ülkemizde özel sektörün bu alana kaydırılmasıyla çözümlenmeye çalışılan bu sorun bir çok ülkede enerji sektöründe yeniden yapılanma ile giderilmeye çalışılmaktadır. Ülkemiz enerji sektörü için de çözüm olabilecek bu yapılanma Elektrik Piyasası Kanunu olarak 2001 yasalaşarak yürürlüğe girmiştir. As in the whole world, electric enegy has an important place in development of cultural and economic areas. Electricity is also an important supplement for industry. In our thesis, electricty sector is invested to make a plan between 2003-2020 in order to give quality, confidentable and lasting energy to the users. Periods of lacks in electricity had been lived, in 1999 programmed interruption was carried out in Turkey. Goverment firm which was named before the Electric Market Law as TEAŞ, works due to produce and transport electricity. This firm couldn't get profit in last years. Users especially industrial firms are waiting for a damping in electric prices. In Turkey, investement in electric energy sector were done by goverment or privileged firms. Bur goverment investments started to decrease in 1994 and goverment tried to get private sector make electric investments in Turkey. Wrong or missing applications of Built Operate Transfer, Built Operate, Management Rights Tranfer caused the energy projects not to finish in time and this caused lack of electricity. In our thesis, accordin to population and economical developments consumption of electricity will increase in %4 in per year. And also consumption of electricity after 2007 is calculated as %3 per year. According to the percents in short term naturel gas, lignite and wind energy is planned to increase electric producing. Energy sector needs big investments and this is a big problem for goverments. In our country, goverments tried to solve this problem by getting the private sector make energy investments, but cold not manage it. In many countries this problem has been solved by reorganisation . In Turkey this reorganization can be a solution too and it's already started in 2001 as Electric Market Law. February 2003Özgür DOKUZ