Mecmua-i Muamma ve Lugaz (Süleymaniye Kütüphanesi, Bağdatlı Vehbi, 1542)

Abstract

18. yüzyıla ait derleyeni bilinmeyen muamma ve lugaz mecmuası. Mecmua, kütüphane kataloğunda “şiir mecmuası” olarak kayıtlıdır. Derlenme tarihi belli olmamakla birlikte 18. yüzyıl şairlerine ait şiirlerin bulunması, mecmuanın bu yüzyılda tertip edildiğini düşündürmektedir. Tamamı 45 varak olan mecmua iki bölümdür: İlk bölümde (1b-8b) muammalar, ikinci bölümde ise (9b-44b) lugazlar yer almıştır.

İlk bölümde beyitler halinde düzenlenmiş 81 muamma bulunmaktadır. Her muammanın cevabı kırmızı mürekkeple baş kısmına yazılarak “be-nâm-ı...”, “be-ism-i...” ibaresiyle birlikte verilmiştir. Muammaların üçü Emrî’ye aittir. Lugazlar kısmında yer alan Nâbî’ye ait bir muamma da dâhil edildiğinde mecmuada toplamda 82 muamma bulunmaktadır. Bunların 14’ü Farsça, diğerleri Türkçedir. Muamma cevapları kişi adlarıdır. Muammalar çoğunlukla remel ve hezec bahrinin vezinleri ile yazılmıştır.

İkinci bölümde 137 lugaz vardır. Lugazlar mesnevi, gazel, kıt’a, nazm ve beyit gibi değişik nazım biçimleriyle düzenlenmiştir. Bu kısımda lugazları bulunan şairler Haylî, Hikmet, Kâtib (3), Ümîdî, Nefîrî, Harîrî, Subhî (3), Za’îfî, Sabrî, Fethî, Nizâmî, Râzî, Esîrî, Hulkî, Vaslî, Fasîhî (2), Emîrî, Murâdî ve Fennî’dir. Lugazlar “nedür ol kim...”, “nedür anlar kim...”, “ol ne şeydür kim...”, “bil nedür ol...”, “bir acâyib nesne gördüm...” gibi kalıp ifadelerle başlamaktadır. Lugaz cevapları kişi adı dışındaki nesnelerdir. Bu bölümdeki lugazlar hezec ve remel bahrinin vezinleri ile yazılmıştır.