Eşyanın taşınmasına uygulanacak hukuku düzenleyen möhuk md. 29/II’deki şartların gerçekleşmemesi halinde uygulanacak hukuk

Abstract

Küresel ticaretin gelişmesiyle eşyanın bir ülkeden başka bir ülkeye taşınması artmış, ancak bu durum birçok sorunun da ortaya çıkmasına neden olmuştur. Örneğin malların zamanında teslim edilememesi veya taşıma sırasında gerekli tedbirler alınmadığı için malların ayıplı hale gelmesi büyük maddi kayıplara neden olmaktadır. Milletlerarası ihtilafların kolaylıkla çözüme bağlanması amacıyla, başta 1956 tarihli Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı için Mukavele Sözleşmesi (CMR) olmak üzere birçok milletlerarası sözleşme yapılmıştır. Yabancılık unsuru taşıyan fakat milletlerarası sözleşmelerin kapsamına girmeyen hallerde ise, Türk mahkemesi, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) md. 29 uyarınca davada uygulanacak hukuku tespit etmek zorundadır. MÖHUK md. 29/I uyarınca, eşyanın taşınmasına ilişkin sözleşmeler tarafların seçtikleri hukuka tabidir. Ancak uygulamada, tarafların sözleşme hazırlarken uygulanacak hukuku -çoğunlukla- ihmal ettikleri görülmektedir. Şayet taraflar hukuk seçimi yapmadıysa, sözleşmenin kuruluşu sırasında taşıyıcının esas iş yerinin bulunduğu ülke aynı zamanda yüklemenin veya boşaltmanın yapıldığı ülke veya gönderenin esas iş yerinin bulunduğu ülke ise bu ülkenin sözleşmeyle en sıkı ilişkili olduğu kabul edilecek ve sözleşmeye bu ülkenin hukuku uygulanacaktır (MÖHUK md. 29/II). Görüldüğü üzere, MÖHUK md. 29/II, taşıyıcının esas iş yeri hukukunun uygulanmasını belirli şartların varlığına bağlamıştır. Bu şartların sağlanmaması halinde uygulanacak hukukun tespiti hangi kritere göre yapılacaktır? Bir görüş uyarınca, bu halde MÖHUK md. 29/III uygulanarak sözleşmeyle en sıkı ilişkili hukuk tespit edilmelidir. İkinci görüş uyarınca, davaya uygulanacak hukuk MÖHUK md. 24/IV uyarınca belirlenmelidir. Çalışmada, bu iki görüş tartışılacak ve mukayese yapılması amacıyla 17.06.2008 tarihli Sözleşmeden Doğan Borçlara Uygulanacak Hukuk Hakkında Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Tüzüğü (Roma I Tüzüğü) md. 5’e yer verilecektir. Zira Tüzük md. 5/I, MÖHUK md. 29’dan farklı olarak, aranan şartların sağlanmaması halinde, ihtilafa, taraflarca kararlaştırılmış olan malların teslim yeri hukukunun uygulanması gerektiğini düzenlemiştir.

The development of global trade increased the frequency of carriage of goods from one country to another, but this situation led to many problems. For example, non-delivery of the goods on time or goods becoming defective as a result of not taking the necessary precautions during carriage causes substantial pecuniary losses. In order for international disputes to be easily settled, many international conventions, including particularly the Convention on the Contract for the International Carriage of Goods by Road dated 1960 (CMR). On the other hand, cases with an international element which do not fall within the ambit of the international conventions, Turkish courts have to determine the applicable law in accordance with Article 29 of the Law on Private International Law and International Procedural Law (MÖHUK). Pursuant to MÖHUK Article 29/I, contracts for the carriage of goods are subject to the law chosen by the parties. However, it is observed in practice that the parties – frequently – neglect choosing the applicable law when they are drafting the contract. In case the parties do not choose the applicable law, if the country where the main place of business of the carrier at the time of conclusion of the contract is the same place as the country in which the loading or discharge took place or the country the consignor’s principal place of business is situated, then the said country shall be accepted as the country having the closes connection with the contract and its law shall apply (MÖHUK Article 29/II). As it can be seen, MÖHUK Article 29/II requires certain conditions to be fulfilled for the application of the law of the principal place of business of the carrier. According to which criteria the law applicable shall be determined if these conditions are not met? Pursuant to one scholarly view, in this case MÖHUK Article 29/III should apply and the law having the closest connection with the contract should be determined. According to another view, the law applicable to the case should be determined in accordance with the MÖHUK Article 24/IV. In this study, these two opinions shall be discussed and Article 5/I of the Regulation of the European Parliament and of the Council of 17.06.2008 on the Law Applicable to Contractual Obligations (Rome I Regulation) shall also be mentioned for the purpose of comparison. In fact, Article 5/I of the Regulation, in contradistinction to MÖHUK Article 29, stipulates that if the requirements are not met, the law of the country where the place of delivery shall apply.