Elit sporcularda uyanma müdahalesinin nöral yanıt ve kalori alımı üzerine etkisi

Abstract

Amaç: Bu çalışmanın amacı, farklı kronotiplere sahip elit sporcularda uyanma zamanlamasının, iştah, besin tüketimi, algılanan efor ve beyin ödül sistemi ve antomik farklılıklar üzerindeki etkilerini incelemektir. Bireyler iç ritmine uygun saatte uyandıklarında beyin ödül bölgelerinde daha yüksek bir aktivasyon beklenmektedir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmaya dahil edilen 26 elit erkek sporcu, sabah tipi (ST) ve akşam kronotipine (AT) göre gruplandırılmış ve 7±1 gün boyunca doğal rutinlerinde takip edilmiştir. Uyku günlüğü, besin tüketimi, iştah skorları, antrenman parametreleri, kalp atım hızı toparlanma verileri ve anket skorları kaydedilmiştir. Takip süreci sonunda erken (06:00) veya geç (08:00) uyanma müdahalesi uygulanarak dinlenme durumunda fMRI ölçümü gerçekleştirilmiştir. FreeSurfer ve SPM12 yazılımları kullanılarak yapısal beyin verileri analiz edilmiştir. Elde edilen veriler, parametrik ve non-parametrik istatistiksel testler ile değerlendirilmiş, etkileşim etkileri lineer karma modellerle analiz edilmiştir. Bulgular: Kronotip grupları arasında uyku süresi, antrenman sonrası kalp atım hızı toparlanması (HRR), algılanan efor düzeyi (RPE), sabah iştah skorları ve günlük enerji alımının zamanlaması açısından anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Nörogörüntüleme bulguları sabah tiplerinde prefrontal, parietal ve orbitofrontal bölgelerde daha yüksek gri madde hacmi ve kortikal kalınlık ile karakterize yapısal farklılıklar olduğunu göstermiştir. AT bireylerde, beklentilerin aksine, erken uyanma müdahalesi sonrasında medial prefrontal korteks ve diğer ön orta hat yapılarda (ör. singulat girus, üst frontal girus) geç uyanmaya kıyasla daha yüksek aktivasyon gözlenmiştir. Sonuç: Kronotip, elit sporcularda algılanan efor, toparlanma yanıtı, enerji alım zamanlaması ve beyin yapısı üzerinde belirleyici rol oynamaktadır. Bu bulgular, antrenman planlamasında biyolojik ritmin dikkate alınmasının performans açısından önemini vurgulamaktadır.Objective: This study aimed to investigate the influence of wake-up timing on appetite, dietary intake, perceived exertion, and brain reward-related anatomical characteristics in elite athletes with distinct chronotypes. When individuals awaken in alignment with their endogenous circadian rhythm, greater activation is anticipated in reward-related brain regions. Materials and Methods: A total of 26 elite male athletes were classified into morning-type (ST) and evening-type (AT) chronotype groups and monitored under naturalistic conditions for 7 ± 1 days. Daily sleep-wake patterns, dietary intake, subjective appetite ratings, training parameters, heart rate recovery (HRR), and questionnaire responses were systematically recorded. At the end of the observation period, resting-state functional MRI (fMRI) was conducted following either an early (06:00) or late (08:00) wake-up intervention. Structural brain analyses were performed using FreeSurfer and SPM12 software. Data were analyzed using parametric and non-parametric statistical tests, and interaction effects were assessed via linear mixed-effects models. Results: Significant differences were observed between chronotype groups in sleep duration, post-exercise HRR, perceived exertion (RPE), morning appetite scores, and the temporal distribution of daily energy intake. Neuroimaging results revealed greater gray matter volume and cortical thickness in the prefrontal, parietal, and orbitofrontal regions among morning-type athletes. In AT individuals, contrary to expectations, greater activation was observed in the medial prefrontal cortex and other frontal midline structures (e.g., cingulate gyrus, superior frontal gyrus) after early waking intervention compared to late waking. Conclusion: Chronotype exerts a significant influence on physiological recovery, perceived exertion, nutritional behavior, and brain morphology in elite athletes. These findings underscore the relevance of aligning training schedules with individual biological rhythms to optimize performance and recovery.