Osmanlı tekstillerinin Avrupa’da bulunma nedenlerinin araştırılmasında Polonya örneği

Abstract

Türklerin-Polonyalılarla karşılaşmaları, 13. yüzyılda başlar ve Osmanlı İmparatorluğu döneminde ciddi bir noktaya ulaşır. Önceleri daha çok savaşlarla anılan Osmanlı İmparatorluğu-Polonya Krallığı ilişkileri, daha sonra her iki devlet açısından denge siyasetine döner. Bu yüzden Osmanlı Devleti ve Polonya, birbirinin kültürel özelliklerinden etkilendikleri görülmektedir.Araştırma kapsamında, Polonya müzelerinde, kilise müzelerinde ve kurumlardaki geleneksel Osmanlı tekstilleri; halı, kilim, kumaş, işleme vb. ürünlerden oluşur. Özellikle Türk halıları 15. yüzyılın başlarından itibaren Polonya’da revaçtaydı. Polonya soyluları tüccarlara halı siparişi verir; evlere ve kilise duvarlarına asar, yere ya da masa üstlerine sermektedirler. Savaşganimeti olarak ele geçirilen pek çok Türk dokuması da Polonya topraklarına getirilir, saygıyla saklanır, evlerin en güzel köşelerinde sergilenmektedir. Kumaşlar; ipek ipliği ile dokunmuşve işlenmişkumaşlar ve bu kumaşlardan yapılmışgiysiler Polonya’nın ithal ettiği ürünlerin başında gelmektedir. Soylu aileler, din ve devlet görevlileri Türk kumaşlarından yapılmışgiysiler giyer; portreleri için bu giysiler ile poz vermektedirler. Osmanlı sarayından gelen diplomatik hediyelerin en beğenilenlerinin başında kaftanlar birinci sıradadırlar. Katolik ayinlerinde kullanılan ipek dokuma rahip cüppeleri, Osmanlı ipekli kumaşlarına duyulan ilginin kanıtıdır. Ticari olarak siparişverilen kumaşlarda Hristiyanlık simgeleriyle bezeli dokumalar ve desenleri Bursa ve İstanbul’da üretilir, bazı ayin cüppeleri savaşganimeti olarak kiliselere armağan edilirdi. Yastık yüzleri; formları ve boyutları ile dini tören giysilerinde kullanım için uygun malzemelerdi. Bu kumaşlar o kadar değerli görülürdüki kalan küçük parçaları bile cüppelerde parça olarak kullanılırdı. Polonya soyluları koyu kırmızı zemin üzerine altın iplik kullanımını çok beğenirler yaşam yerlerinin dekorasyonunda Bursa dokuma kumaşlarını kullanırlardı. Duvar askıları; manastırlara bağışyapılanların dışında bazı dokumalar “Osmanlı çadır içi” aplike tekniği ile Polonya’da da üretilirdi. Kabir örtülerinin müzelerde sergilenmesi İslam sanatına ve kültürüne duyulan ilginin devam ettiğine işaret etmektedir. Sadak, tirkeş, yay ve oklar; savaşganimeti olarak manastırlara verilirdi. Araştırılan eserler; kullanım alanları, renk, motif ve teknik özellikleri bakımından incelendi.Osmanlı Dönemi, Polonya, tekstil ürünleri, halı, kilim, kumaş, işleme, giysi. SUMMARYThe confrontation of Turkish and Polish people starts at 13th century and reached an important point at Ottoman Empire period. In the beginning, the relation of the Ottoman empire and kingdom of Poland, mostly, remembered with wars, but later on it turned into a balance politics. Because of this reason Ottoman and Poland States are affected by each other’s cultural properties.Within the scope of the research, museums in Poland, carpets from the works of traditional Ottoman textiles in church, museums and institutions; specially Turkish carpets were popular in Poland since the beginning of the 15th century. Polish nobility would give carpet order to traders, hang them on the walls of houses and churches and lay on the floor or table top. Many Turkish woven seized as war booty were brought to Polish territory, stored with respect, and exhibited in the most beautiful corners of the houses. Fabrics; crafted fabrics with woven silk and silk yarn and clothes made of these fabrics was one of the foremost imported products of Poland. Noble families, religion and state officials used to wear clothes made from Turkish fabric; and they used to pose by wearing these clothes for portraits. Caftans were at the beginning of the most admired diplomatic gifts coming from the Ottoman Palace. Woven silk cowl used in Catholic ceremony is the proof of interest in the Ottoman silk fabric. Commercially ordered fabrics decorated with Christian symbols and their patterns were produced in Bursa and Istanbul. Some dalmatics was donated to the church as spoils of war. Pillowslips with their forms and dimensions were suitable material for religious ceremony clothes. These fabrics were seen so valuable such that their small remaining were used as piece of the gown. Polish nobility had liked very much the use of gold thread on a dark red background and they used the Bursa woven fabric for the decoration of living places. Wall displays except those donated to monasteries some fabrics were produced with the “Ottoman in-tent” applique technique in Poland. The exhibition of grave covers in museums indicates continued interest in Islamic art and culture. Quiver, tirkes, bows and arrows were given to the monastery as war booty. Investigated artifacts have been examined according to their usage areas, colors, motives and technical specifications.Key Words: The Ottoman Period, Poland, textile products carpets, rug, fabrics, embroidery, clothes.