Kıyı devletinin münhasır ekonomik bölgedeki yetkileri ve bu yetkilere getirilen istisnalar

Abstract

Üç tarafı denizlerle çevrili ve stratejik öneme sahip bir kıyı devleti olan Türkiye için, deniz hukukundaki gelişmeler son derece önemlidir. 1982 BM Deniz Hukuku Konferansında ilk defa yazılı bir düzenlemeye konu olan “Münhasır Ekonomik Bölge” kavramı da ülkemizin bilhassa gelecekteki menfaatleri için irdelenmeye değer bir öneme sahiptir. İlk zamanlarda, denizlerde devletin güvenlik gereksinimleri nedeniyle ortaya çıkan bitişik bölge kavramının zamanla, teknolojinin gelişmesi sonucu tuzlu sudan ibaret olmayan denizlerin, ekonomik pek çok değeri de bünyesinde bulundurduğunun ortaya çıkması ile, önemi daha iyi anlaşılmaya başlanmıştır. Yani, artık kıyı devletleri ekonomik nedenlerle Münhasır Ekonomik Bölge ilan etmektedir. Zaten teknolojinin de gelişmesine bağlı olarak karasuları kavramına önce bitişik bölge, sonra kıta sahanlığı, en sonunda da Münhasır Ekonomik Bölge kavramı eklenmiştir. Dikkat edilirse bu sıradaki her bölge tanımı bir öncekini kapsamakta, hatta ona yeni eklemeler yapmaktadır. Mesela kıta sahanlığı kavramına, kıyı devleti lehine sudaki yüzer canlılar da eklenmiş, böylece Münhasır Ekonomik Bölge kavramı doğmuştur. Münhasır Ekonomik Bölge ilan eden kıyı devletleri ya da bu bölgeden yaralanan elverişsiz devletler, teknolojik olarak gelişmişler ise bu kendileri için tabii ki artı bir değerdir. Uzunca kıyıları olan Türkiye her ne kadar 1982 BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ni imzalamamış ise de, bilahare Karadeniz’de münhasır bölge ilan edip hatta bu denizdeki düzenlemesini de 1982 Sözleşmesi’ne uygun şekilde kaleme alarak, bu sözleşmenin bir zaman sonra geçerliliğini kabul edebileceğinin sinyalini de vermektedir. Bu sebeple, ileride pek çok devlet tarafından Münhasır Ekonomik Bölge ilan edilmekle, bu kavramın örf-adet hukuku halini almasında önce, Sözleşmenin bizi ilgilendirebilecek noktalarını daha şimdiden irdelemek, denizlerimizdeki menfaatlerimize daha fazla sahip olabilecek tarzda teknolojik önlemleri vakit geçirmeksizin almakta sonsuz yarar vardır.

For such a country like Turkey which is a strategically important coastal state and whose three sides are surrounded by seas developments in the Maritime Law has huge importance. The concept of Exclusive Economic Zone which was first time codified by the UN Convention on Law of Sea dated 1982, worth to examine especially for future interests of our country. The concept of Contiguous Zone which was first introduced to meet security concerns of states, as a result of technological developments through the time it was understood that sea is not only a salty water and consists of many economic valuables, states became to aware of its importance better. So, coastal states use to declare the EZZ due to economic reasons. In respect of technological development, concepts of the Contiguous Zone, continental shelf and then EEZ has been added to the territorial sea concept one after another consecutively. When a careful take a look at it, definition of each zone composes of the previous one and even makes additions to that. For example, as to continental shelf concept, coastal states have been entitled also to exclusive rights over the maritime living resources and as a result of it the concept of EEZ has been emerged. If coastal states which have been declared EEZ or geographically disadvantaged states benefiting from that are technologically developed, it facilitates exploitation of seas. Although Turkey which has lengthy shores has not been signed the UN Convention on Law of Sea dated 1982, subsequently declared EEZ in the Black Sea and even with codification of it in compliance with the Convention indicated her intention to accept the Convention soon in the future. For this reason, before it becomes an international customary law by acceptance of many states, it is necessary to study the provisions of the Convention that interests us and take technological steps without a delay at once.