Türk dili ve edebiyatı eğitimi çerçevesinde destan dili incelemesi : örnek metin polken'den derlenen çembil kamalı adlı özbek rivayeti (131-172)

Abstract

“Şiirle Öğretim”, 1990’lı yıllardan itibaren sosyal bilimlerdeki kavramların öğretilmesinde oldukça yararlanılan bir yöntem hâline gelmiştir. Bu yöntemde, edebî eserlerin eğitimdeki işlevi ve derslere olan katkısı ön plana çıkmıştır. Özellikle şiir ve şiir biçiminde oluşturulmuş türler, farklı çağrışımlara açık oluşu, kolay ezberlenişi ve akılda kalıcılığı ile bilgilerin aktarılmasında daha çok tercih edilmektedir. Bu türlerden bir tanesi de nazım-nesir karışık olsa da nazım bölümlerinin ağırlıklı olduğu destandır.Türk dilinin 15-20. yüzyıllar arasında Orta Asya’da hâkim olduğu dönem olan Çağatay Türkçesi, yerini 1921’den itibaren Özbek Türkçesine bırakmıştır. Bu araştırmada, Özbek destan anlatıcısı ve halk şairi Mühämmädķul Cāmurād Oġli Polkän’in rivayeti, Mänsur Äfzälov’un Kiril alfabesiyle yazdığı ve Zubäydā Hüsäinovä ve Mühämmädnādir Säidov’un baskıya hazırladığı, Köroğlu kollarından biri olan Çämbil Ķamäli adlı destanın 131-172 sayfaları incelenmiştir.Bu çalışma, giriş ve kaynakçayla birlikte ilgili araştırmalar, yöntem, bulgular ve sonuç olmak üzere altı bölümden oluşmaktadır. En önemli kısım, bulgular bölümüdür. Bu bölümde; destan, Türk edebiyatında destan, Köroğlu Destanı hakkında bilgilere yer verilmiştir. Araştırmaya konu olan Çämbil Ķamäli Destanı’ndan bahsedilerek çalışmaya konu olan sayfaların özeti yapılmıştır. Dil incelemesi başlığı altında metinden örnekler verilerek ses ve şekil özellikleri gösterilmiştir. Eserin, Latin harflerine aktarımı sağlanarak açıklamalı dizini oluşturulmuştur. Sonuç bölümünde ise, destan ve destan dili kavramlarının Türk dili ve edebiyatı derslerine katkısı ve millî kültürün aktarılmasındaki rolü hakkında çeşitli tespitlerde bulunulmuştur. “Şiirle Öğretim”, 1990’lı yıllardan itibaren sosyal bilimlerdeki kavramların öğretilmesinde oldukça yararlanılan bir yöntem hâline gelmiştir. Bu yöntemde, edebî eserlerin eğitimdeki işlevi ve derslere olan katkısı ön plana çıkmıştır. Özellikle şiir ve şiir biçiminde oluşturulmuş türler, farklı çağrışımlara açık oluşu, kolay ezberlenişi ve akılda kalıcılığı ile bilgilerin aktarılmasında daha çok tercih edilmektedir. Bu türlerden bir tanesi de nazım-nesir karışık olsa da nazım bölümlerinin ağırlıklı olduğu destandır.Türk dilinin 15-20. yüzyıllar arasında Orta Asya’da hâkim olduğu dönem olan Çağatay Türkçesi, yerini 1921’den itibaren Özbek Türkçesine bırakmıştır. Bu araştırmada, Özbek destan anlatıcısı ve halk şairi Mühämmädķul Cāmurād Oġli Polkän’in rivayeti, Mänsur Äfzälov’un Kiril alfabesiyle yazdığı ve Zubäydā Hüsäinovä ve Mühämmädnādir Säidov’un baskıya hazırladığı, Köroğlu kollarından biri olan Çämbil Ķamäli adlı destanın 131-172 sayfaları incelenmiştir.Bu çalışma, giriş ve kaynakçayla birlikte ilgili araştırmalar, yöntem, bulgular ve sonuç olmak üzere altı bölümden oluşmaktadır. En önemli kısım, bulgular bölümüdür. Bu bölümde; destan, Türk edebiyatında destan, Köroğlu Destanı hakkında bilgilere yer verilmiştir. Araştırmaya konu olan Çämbil Ķamäli Destanı’ndan bahsedilerek çalışmaya konu olan sayfaların özeti yapılmıştır. Dil incelemesi başlığı altında metinden örnekler verilerek ses ve şekil özellikleri gösterilmiştir. Eserin, Latin harflerine aktarımı sağlanarak açıklamalı dizini oluşturulmuştur. Sonuç bölümünde ise, destan ve destan dili kavramlarının Türk dili ve edebiyatı derslerine katkısı ve millî kültürün aktarılmasındaki rolü hakkında çeşitli tespitlerde bulunulmuştur. Köroğlu Destanı’nın bir kolu olan ve karışık saha dil özellikleri gösteren Çämbil Ķamäli, Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi alanına sağlayacağı katkılar sebebiyle önemli bir destandır. “Şiirle Öğretim”, 1990’lı yıllardan itibaren sosyal bilimlerdeki kavramların öğretilmesinde oldukça yararlanılan bir yöntem hâline gelmiştir. Bu yöntemde, edebî eserlerin eğitimdeki işlevi ve derslere olan katkısı ön plana çıkmıştır. Özellikle şiir ve şiir biçiminde oluşturulmuş türler, farklı çağrışımlara açık oluşu, kolay ezberlenişi ve akılda kalıcılığı ile bilgilerin aktarılmasında daha çok tercih edilmektedir. Bu türlerden bir tanesi de nazım-nesir karışık olsa da nazım bölümlerinin ağırlıklı olduğu destandır.Türk dilinin 15-20. yüzyıllar arasında Orta Asya’da hâkim olduğu dönem olan Çağatay Türkçesi, yerini 1921’den itibaren Özbek Türkçesine bırakmıştır. Bu araştırmada, Özbek destan anlatıcısı ve halk şairi Mühämmädķul Cāmurād Oġli Polkän’in rivayeti, Mänsur Äfzälov’un Kiril alfabesiyle yazdığı ve Zubäydā Hüsäinovä ve Mühämmädnādir Säidov’un baskıya hazırladığı, Köroğlu kollarından biri olan Çämbil Ķamäli adlı destanın 131-172 sayfaları incelenmiştir.Bu çalışma, giriş ve kaynakçayla birlikte ilgili araştırmalar, yöntem, bulgular ve sonuç olmak üzere altı bölümden oluşmaktadır. En önemli kısım, bulgular bölümüdür. Bu bölümde; destan, Türk edebiyatında destan, Köroğlu Destanı hakkında bilgilere yer verilmiştir. Araştırmaya konu olan Çämbil Ķamäli Destanı’ndan bahsedilerek çalışmaya konu olan sayfaların özeti yapılmıştır. Dil incelemesi başlığı altında metinden örnekler verilerek ses ve şekil özellikleri gösterilmiştir. Eserin, Latin harflerine aktarımı sağlanarak açıklamalı dizini oluşturulmuştur. Sonuç bölümünde ise, destan ve destan dili kavramlarının Türk dili ve edebiyatı derslerine katkısı ve millî kültürün aktarılmasındaki rolü hakkında çeşitli tespitlerde bulunulmuştur. Köroğlu Destanı’nın bir kolu olan ve karışık saha dil özellikleri gösteren Çämbil Ķamäli, Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi alanına sağlayacağı katkılar sebebiyle önemli bir destandır.

“Teaching with poetry” has become a method which has been used in teaching the concepts in social sciences since 1990s. In this method, the function of the literary works in education and its contribution to the lessons came to the fore. Genres that are formed especially in the form of poetry are more preferred while transfering information because this genre is open to different connotations and easy memorization. One of these genres-even if the poetry-prose is mixed with the prose- is the epic.Chagatay language which was the name of the period between 15th-20th centuries in which Turkish language was used in Central Asia has started to replaced by Uzbek. In this study, 131-172 pages of the epic called Çämbil Ķamäli, narrated by Uzbek epic narrator and folk poet Mühämmädķul Cāmurād Oġli Polkän, written by Mänsur Äfzälov using Cyrillic alphabet, prepared to be printed by Mühämmädnādir Säidov and Zubäydā Hüsäinovä have been examined.This study consists of six chapters including related studies and literature, methods, findings and results with the introduction and bibliography parts. The most important part is the findings section. In this chapter, information has been given on epic, epic in Turkish literature, Epic of Koroghli and its variants. A summary of the related pages of Çämbil Ķamäli Epic, which is the subject of this research was made. Within the scope of language analysis, the characteristics of sound and morphology have been emphasized by giving examples from the text. Annotated index was created by transferring the letters from the original text to Latin letters and using the transcription alphabet. In the conclusion part, various findings have been made about the contribution of the concepts of epic and language of epic to Turkish language and literature courses and their role in the transfer of national culture. Çämbil Ķamäli which is a narrative of Koroghli Epic and shows mixed field characteristics, is an important epic due to its contribution to the field of Turkish Language and Literature Education.