Arşiv vesikaları ışığında ilk vehhabi devleti

Abstract

ARŞİV VESİKALARI ISIGINDA İLK VEHHABÎ DEVLETİ Bu arastırmanın amacı, Osmanlı devlet arsivi vesikaları ısıgında, Arap yarımadasında ortaya çıkan ilk Vehhabî devletinin olusumu, gelisimi, çözülüsü ve dagılısıyla ilgili bilgilerin gün yüzüne çıkarılmasını saglamaktır. Bu çalısma, Vehhabiligin ve Vehhabi devletinin kurucusu olan Muhammed bin Abdilvehhab’ın hayatı ve fikirleri hakkındaki bilgileri de içermektedir. Çalısmada aynı zamanda Vehhabî hareketinin ortaya çıktıgı bölgenin siyasi, sosyal ve ekonomik durumu hakkında da bilgi verilmistir. Çalısmada, Osmanlı devletinin, Vehhabîligin siyasi boyut kazanmasıyla birlikte Arap yarımadasında hızla yayılması üzerine Vehhabî hareketine karsı tutumuna da deginilmektedir. Bunlara ek olarak, Mısır valisi Mehmet Ali Pasanın, ilk Vehhabî devletinin yıkılısındaki rolü ile O’nun, Vehhabî hareketini önlemek üzere giristigi politik ve askeri faaliyetlere de deginilmistir.

THE FIRST WAHHABI STATE ACCORDING TO ARCHIVE DOCUMENTS The purpose of this study is to bring to light the formation of the first Wahhabi state in the Arab peninsula, its rise, decline and fall according to the Ottoman archive documents. This study examines the life and ideas of the Muhammed ibn Abdul- Wahhab who is the founder of the wahhabism and the Wahhabi state. It is also stated the social political and economic condition of the region where the Wahhabi movement came out. In the study, it is mentioned the attitude of the Ottoman State to the Wahhabis when the movement achieved political status expanding rapidly in the Arab peninsula. Additionally, it is also mentioned the role of the Mehmet Ali Pasha, the governer of the Egypt, in the fall of the first Wahhabi state, his political and military activities to prevent the expansion of the Wahhabi movement.