Arap devrimleri ve islamcı elitler: Yeniden yapılanma sürecine dair karşılaştırmalı bir analiz

Abstract

Arap dünyasında otoriter rejimlere karşı başlatılan kitlesel ayaklanmaların akabinde gerçekleşen halk devrimleri modern Orta Doğu tarihinin başlıca kırılmalarından birine yol açtı. Devrimlerin gerçekleştiği ülkelerde onlarca yıldır iktidarda bulunan baskı rejimlerine karşı kazanılan başarı yeniden yapılanma ve siyasal dönüşüm eksenli birçok tartışmayı beraberinde getirdi. Her ne kadar devrimler toplumun geniş ve farklı kesimlerini temsil eden kitlelerin birlikteliği sayesinde gerçekleşse de tarihteki benzer örneklerde de görüldüğü üzere siyasal elitler, devrimler sonrası yeniden yapılanma sürecini şekillendiren başlıca aktörlerdi. Mevzubahis gelişmeler Arap dünyasında gerçekleştiğinden İslamcı elitlerin süreçte üstleneceği rol şüphesiz herkes tarafından yakından takip edilmekteydi. Bu durumun en önemli gerekçesi ise İslamcı hareketlerin geniş bir toplumsal tabana sahip bulunmalarının yanı sıra takip ettikleri yöntem, kullandıkları araçlar ve ana gündemleri nedeniyle Arap dünyasının önde gelen siyasal yapılanmaları arasında yer almalarıdır. Nitekim devrimler sonrası İslamcılara dair öngörü, beklenti, eğilim ve yönelimleri tartışan senaryolardan müteşekkil ciddi bir literatürün varlığı dikkate alındığında, Arap dünyasındaki yeniden yapılanmanın büyük oranda İslamcı elitlerin tercih ve stratejileri ekseninde şekillendiği ve bunun tüm dünyaca yakında izlendiği görülmektedir. İslamcılığın ve İslami hareketlerin bölge genelindeki işaret edilen baskın karakterinden ötürü İslamcı elitlerin diğer gruplarla veyahut eski rejimin mensuplarıyla ilişki düzeyi o ülkedeki geçiş ve dönüşüm sürecini belirleyen başlıca faktör olmuştur. Bu bağlamda sunumun ana odağı, başta Mısır ve Tunus olmak üzere Arap devrimlerinin gerçekleştiği ülkelerde İslamcı elitlerin mezkûr etki ve rolü üzerine olacaktır. Ayrıca sunumda İslamcı elitlerin diğer siyasal gruplarla ilişkileri ve mevcut siyasal sistemdeki geleneksel konumları da dikkate alınarak bu ülkelerdeki yeniden yapılanma sürecine dair yaklaşım ve stratejileri karşılaştırmalı perspektiften analiz edilecektir.