Kelam ilminde ahad haberin epistemolojik değeri : Nureddin es-Sabuni örneği

Abstract

“Kelam İlminde Ahad Haberin Epistemolojik Değeri: Nureddîn es-Sabuni Örneği” isimli bu tez, kelâm ilminde haber-i vâhidlerin kullanımı noktasında deskriptif karakterli bir çalışma olup, sonraki dönem Mâtürîdî kelâmcılarından Nûreddin es-Sâbûnî (ö. 580/ 1184) üzerine yoğunlaşmaktadır. Bu bağlamda kelâmcıların akaid konusunda haber-i âhâdın delil olmayacağı kabulü ve Sâbûnî’nin eserlerinde bu esasla örtüşüp örtüşmediği gözlemlenmiştir. Araştırmanın ilk bölümünde kelâm metodolojisinde bilginin kaynaklarından bahsedilmiştir. Bu bölümde sırasıyla sağlam duyular, doğru haber ve nazar diğer adıyla akıl hakkında bilgiye kaynaklık etmeleri bakımından bir değerlendirme yapılmıştır. Yine birinci bölümde, İslâm ilmî geleneği ve kelâm bilgi teorisi açısından haber-i âhâda dair farklı yaklaşımlar ele alınmıştır. İkinci bölümde bilginin imkanı, bilginin türleri ve yine ilk bölümde olduğu gibi bilginin kaynakları bu kez Nûreddin es-Sâbûnî özelinde izah edilmiştir. Böylece Nûreddin es-Sâbûnî’nin bilgi teroisi ve bu konuda kendisinden önceki kelâmcılarla benzeşip ayrıştığı yönler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Son olarak Sâbûnî’nin bizzat haber-i âhâdlar hakkındaki metodolojik tahlilleri ve bu konudaki değerlendirmelerimize de aynı bölümde işaret edilmiştir. Araştırmanın üçüncü bölümünde, Nûreddin es-Sâbûnî’nin farklı eserlerinden hareketle çalışmamızın merkezinde bulunan âhâd kökenli haberlerin bir veri analizi sunulmuştur. Yine müellifin çalışmalarından tasnif edilerek çıkarılan bazı haber-i âhâdların metinleri ve kelâmî açıdan değerlendirmeleri ile birlikte bu bölümde zikredilmiştir. Bu bölümde son olarak Nûreddin es-Sâbûnî’nin söz konusu âhâd rivayetleri zikretme gerekçeleri sırasıyla ele alınmıştır.

This thesis, titled Epistemological Value of Khabar al-Wâhid in Islamic Theology: The Nuraddin as-Sabuni Sample, is a discriminative study on the use of khabar al-wâhid in theology and focuses on Nureddin es-Sâbûnî, one of the later Maturidi theologians. In this context, it has been observed that the theologians accept that khabar al-âhâd is not evidence for creed and whether it overlaps with this principle in Sabuni's works. In the first part of the research, the sources of knowledge in kalam methodology are mentioned. In this section, an evaluation has been made in terms of being a source of information about senses, habar and nazaru’l-akl in other words mind. Again, in the first part, mutawatir and mashûr, apart from khabar al-wâhid, are mentioned. In the second part, the possibilities of knowledge, the types of knowledge and, as in the first part, the sources of knowledge are explained this time in the context of Nûreddin es-Sâbûnî. Finally, Sâbûnî's methodological analyzes on khabar al-wâhid and our evaluations on this subject are also pointed out in this section. In the third part of the research, a data analysis of the khabar al-wâhid that Nûreddin es-Sâbûnî uses separately according to his works and which is at the center of our study is presented. Again, some khabar al-wâhid texts, which are classified and extracted from the works of the author, are mentioned in this section together with their evaluations in terms of veterinary aspects. Finally, in this section, Nûreddin es-Sâbûnî's reasons for mentioning the khabar al-wâhids are discussed in order.