Enflasyon ortamında işletme bütçelerinin hazırlanması ve uygulanması

Abstract

Hızla değişen ekonomik, politik ve sosyal koşullar tüm kişi ve kuruluşların kaynaklarını daha etkin ve verimli bir şekilde kullanmalarını zorunlu kılmaktadır. İşletmeler gelecek dönemlere ait kaynak ve kapasite kullanımlarını bütçeleri kanalıyla yönlendirmektedir. Bu çalışmanın konusu, kaynakların nereye, nasıl ve ne kadar harcanacağını öngören bütçeleri enflasyon ortamında hazırlanmasıdır. Bu çerçevede işletmelerin faaliyetlerinin daha gerçekci planlanması ve rekabet ortamlarında yaşamlarını sürdürmeleri mümkündür. II. Dünya Savaşı'ndan beri bütün dünyada fiyatlar genel seviyesinde meydana gelen devamlı yükselmeler, para değerlerinin işletmeler üzerindeki etkisini daha belirgin bir hale sokmuştur. Türkiye'de özellikle 1960'tan sonra gündemde yer almaya başlayan enflasyon, 1980 sonrasında ciddi bir sorun haline gelmiştir. Bu sorun çerçevesinde klasik muhasebe, para biriminin değerinin değişmeğini kabul ederek tarihi maliyetleri esas kabul ettiği için cari bilgileri sağlamakta yetersiz duruma düşmüştür. Enflasyon muhasebesi, fiyat değişmelerin mali tablolara etkisini yansıtarak işletme varlık ve kaynaklarının gerçek değerini gösterir. İşletme yöneticileri, işletmenin amaçlarına uygun kararlar almak ve uygulamak durumundadırlar. Yöneticiler işletme ile ilgili planlama işlevini, yerine getirirken paranın değerinin değişmekte olduğunu göz önünde bulundurmaları gerekir. Bütçe kısa süreli bir uygulama planı olarak, işletmenin gelecek faaliyet yılındaki hedefleri ve bu hedeflerini gerçekleştirecek araçları belirten bir planın sayısal ve parasal ifadesidir. Bu araştırmanın uygulaması orta ölçekli bir gıda firmasında gerçekleştirilmiştir. Yapılan bütçeleme çalışması ile enflasyon ortamında işletmenin gelecekle ilgili değerlerinin gerçeğe daha yakın tahmin edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın temel bulgularını şöyle sıralayabiliriz: * İşletme amacına göre gerekli araçların gereksinimi ve zamanlamanın saptanmasını ve faaliyetlerin istenen yönde ve zamanında akışını sağlamıştır, * Tüm çalışanların işletme kaynaklarını korumadaki duyarlılığını arttırmıştır, * Kaynakların amacına uygun kullanıp, kullanılmadığını kontrol etmiştir, * Birbirleri ile ilişki içinde olan kişilerin karşı karşıya kaldığı sorunlardan haberdar olmasını sağlamıştır, * Yönetimin kendisini değerleme ve ölçmesini sağlamıştır, * Yönetime sistemli karar alma yeteneği kazandırmıştır, * Birbirine bağlı faaliyetlerin uyumlu yürümesini sağlamıştır, * Şirketin stratejik planlama çalışmalarına faydalı olmuştur. Rapidly changing economic, political and social conditions require companies to effectively use their resources. Company budgets, in this respect, may serve crucially important means for companies to organise their resources and capacity usage. This study focuses essentially on the preparation of company budgets under hyper-inflationary conditions. This enables companies to plan their activities more realistically and thus contributes to their survival in highly competitive environments. Continuous increases in general price level experienced after the Second World War have made an influence of monetary values on companies apparent. Turkey has confronted with inflation since 1960s and then has become the most serious problem of Turkish economy. Due to use of historic cost accounting principles in Turkish companies, financial statements have been far from reflecting the actual picture of the companies. Reflecting the impact of changes in general price level on company financial statement, inflation accounting helps rectify this situation. Company managers have to consider the time value of money in order to be able to make good strategic planning and run companies in accordance with the these plans. A company budget, which may be evaluated as short-term plan, consists of a monetary indication of company's targets for the following year and also the means to achieve these targets. The implementation of this project was undertaken in a medium-sized food company. Through a careful budgeting process, an attempt was made to provide realistic estimates of the company's resources under high inlationary conditions. The main findings of this study can be summarised as follows: 1. ensured an effective planning of company's resources in line with company objectives and time constraints, 2. increased sensitivity of employees in safeguarding the company's resources, 3. checked if resources are used in line with the company objectives, 4. increased awareness of the problems for individuals who are in close communication, 5. enabled top management to evaluate and measure their own performance, 6. provided top management with an ability of systematic decision-making, 7. increased higher coordination of related activities, 8. useful in the company's strategic planning activities