Doğu Akdeniz hidrokarbon kaynakları üzerine jeopolitik bir değerlendirme

Abstract

Mısır ve İsrail gibi Doğu Akdeniz ülkelerinin deniz yetki alanlarında 2000’li yılların başlarında hidrokarbon rezervlerinin keşfi sonrasında havzaya komşu diğer ülkelerde hidrokarbon arama yarışını tetiklemiştir. Bu bağlamda bölgede bulunan ülkelerden bazıları kendi aralarında diğer kıyı devletlerinin onayı olmadan Münhasır Ekonomik Bölge (MEBEZZ) ilanları yayınlayarak deniz yetki alanlarını ve bu alanlar içerisindeki parselleri bölge dışındaki yabancı şirketlere ruhsatlandırma girişimlerinde bulunmuşlardır. Bu çalışmanın amacı, Doğu Akdeniz Havzası’na kıyısı bulunan ülkelerin hidrokarbon arama faaliyetlerini ve potansiyel MEB sınırlarını coğrafi bir perspektif ile değerlendirmektir. Bölgeye kıyısı bulunan ülkelerin belirlemiş oldukları MEB sınırları sonucunda ortaya çıkan ihtilaflı bölgeleri incelemek ve potansiyel MEB sınırlarını göstermektir. Buna ek olarak keşfedilen hidrokarbon yataklarının hangi yollarla bölge dışına aktarılabileceği ve hidrokarbon jeopolitiğinde küresel güçlerin bölge dışındaki etkileri çalışmaya konu olmuştur. Bu amaçla bölgede keşfi yapılan hidrokarbon rezervleri için yerli ve yabancı literatür taranmış ve incelenmiştir. Ayrıca 2018’den günümüze kadar süregelen anlaşmazlıklar ve yapılan hidrokarbon arama faaliyetleri için güncel kaynak ve web tabanlı veriler süreçte takip edilmiştir. Bu verilerden elde edilen haritalar ve şekiller CBS ortamında Arc Map 10.4 sürümü ile tekrardan revize edilmiştir. Doğu Akdeniz’e kıyıdaş ülkelerin Enerji Bakanlıklarından elde edilen veriler ile MEB sınırları analiz edilmiştir. Bu minvalde elde edilen veriler, bölgenin tarihi yapısı ile beraber bölgenin siyasi konjonktürü birleştirilerek ortaya çıkan birçok sorunun kaynak noktası farklı açılardan incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre bölgenin siyasi olarak ikili anlaşmalara uygun olmadığı ve yapılması düşünülen enerji nakil hatları için mali, siyasi ve ekonomik olarak pek çok problemin aşılması gerektiği ve bölge ülkeleri arasında bulunan ikili ilişkilerin tekrar gözden geçirilmesi sonucuna varılmıştır.

The discovery of hydrocarbon reserves in the maritime jurisdictions of Eastern Mediterranean countries such as Egypt and Israel in the early 2000s triggered the hydrocarbon exploration race in other countries neighboring the basin. In this context, some of the countries in the region have attempted to license maritime jurisdiction areas and parcels within these areas to foreign companies outside the region by publishing Exclusive Economic Zone (MEB-EZZ) announcements among themselves without the approval of other coastal states. The aim of this study is to evaluate the hydrocarbon exploration activities and potential EEZ boundaries of the countries with a coast in the Eastern Mediterranean Basin from a geographical perspective. It is to examine the disputed regions that emerged as a result of the EEZ borders determined by the countries bordering the region and to show the potential EEZ borders. In addition, the ways in which the discovered hydrocarbon deposits can be transferred out of the region and the effects of global powers outside the region in hydrocarbon geopolitics have been studied. For this purpose, domestic and foreign literature was searched and examined for the hydrocarbon reserves discovered in the region. In addition, current source and web-based data for the ongoing disputes and hydrocarbon exploration activities from 2018 to the present were followed in the process. The maps and figures obtained from these data were revised in the GIS environment with the ArcMap 10.4 version. The data obtained from the Ministries of Energy of the countries bordering the Eastern Mediterranean and the borders of the EEZ were analyzed. The data obtained in this way were combined with the historical structure of the region and the political conjuncture of the region, and the source point of many problems that arose was examined from different perspectives. According to the findings, it was concluded that the region is not politically suitable for bilateral agreements and that many financial, political and economic problems should be overcome for the energy transmission lines that are thought to be built, and that the bilateral relations between the countries of the region should be reviewed.