Üretimin uluslararasılaşmasının Türkiye imalat sanayisi üzerindeki etkileri : yabancı sermayeli imalatçı ihracatçılar üzerine bir uygulama

Abstract

İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra doğrudan yabancı yatırımlarda (DYY) başlayan artış 1970’lerden sonra daha da hızlanmış, dünya hasılasındaki ve uluslararası ticaretteki artış oranlarını geride bırakmıştır. Bu DYY’leri gerçekleştiren çokuluslu şirketler (ÇUŞ) de çeşitli stratejileri izleyerek üretim sürecini tüm dünyada örgütlemişlerdir ve büyük çaplı küresel üretim ve tedarik ağlarını yönetmektedirler. DYY’lerin yöneldiği sektörlerden imalat sanayisinin üretim ve istihdam gibi ekonomik büyüklükler içindeki payı azalsa da ülkelerin ekonomileri üzerinde yarattığı etki, sahip olduğu paydan daha fazladır ve bu anlamda büyümenin motorudur. Bu çalışmanın amacı da ÇUŞ’ların üretimi dünya çapında örgütlemelerinin Türkiye imalat sanayisi üzerindeki etkilerini incelemek ve Türkiye imalat sanayisinin bu küresel organizasyona ne şekilde eklemlendiğini tespit etmektir. Bu amaçla Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin ilk 1000 ihracatçı listesindeki yabancı sermayeli imalatçılar incelenmiş, adının açıklanmasını kabul eden 101 firmadan 15’inin yetkilileriyle yarı yapılandırılmış mülakat yapılmıştır. Sonuç olarak, üretimin uluslararasılaşmasının Türkiye imalat sanayisinin dışa bağımlı yapısını pekiştirdiğini söyleyebiliriz: Ar-Ge birimlerinin kısıtlı düzeyde olduğu, yüksek ithal girdi kullanıp düşük katma değer yaratan, orta-düşük ve orta-yüksek teknolojili üretimin belli aşamalarında uzmanlaşmış, görece nitelikli ve ucuz ara elemanların ağırlıkta olduğu, ihracatının önemli bölümünü Avrupa’ya yapan, ana firmanın kurduğu küresel üretim ve tedarik ağlarının bir parçası olan bir çerçeve söz konusudur. Türkiye bu açıdan gelişmiş Batı ülkeleriyle ucuz işgücüne dayalı Asya ülkeleri arasında bir ara bölgedir ve Türkiye’yi Avrupa’nın bir çevre ekonomisi veya Avrupa’nın arka bahçesi olarak nitelendirebiliriz. okuluslu Şirketler, Doğrudan Yabancı Yatırımlar, İmalat Sanayisi, Küresel Üretim Ağları, Üretimin UluslararasılaşmasıThe increase in foreign direct investments (FDI) after World War II accelerated after 1970s and surpassed the rates of increase in world output and international trade. Multinational corporations (MNCs) making these investments organised the production process all over the world by following several strategies, and they manage huge global production and supply networks. Although the share of manufacturing industry (MI) in the output and employment decreased, its impact on the economies is much greater, and MI is the motor of growth. And the aim of this study is to investigate the effects of the MNCs’ organisation of the production all over the world on Turkish MI and to determine how Turkish MI is articulated to this global organisation. To this aim, foreign-invested manufacturers in the top-1000 exporters list of the Turkish Exporters Assembly were analysed. Semi-structured interviews were made with the senior officials of the 15 out of 101 firms who accepted their titles being revealed. Consequently, internationalisation of production reinforced foreign-dependent structure of the Turkish MI: R&D units are few, imported inputs are high, value-added is low, there is specialisation in the particular stages of the medium-low and medium-high technology production, relatively qualified and cheap intermediate staff is abundant, the highest part of exports is made to Europe, MI is part of the global production and supply networks. Turkey is an intermediate zone between advanced western countries and cheap labour Asian countries. And we can describe Turkey as a periphery economy or backyard of Europe. Foreign Direct Investments, Global Production Networks, Internationalisation of Production, Manufacturing Industry, Multinational Corporations