Situation comedy (sit.com) dizilerinin Türk popüler kültürüne etkileri

Abstract

POPÜLER KÜLTÜR Popüler kültür, yöneten sınıfların, kültürel değerleri ve gelenekleri, egemen ideolojileri doğrultusunda yeni formüller biçiminde yansıtarak yarattıkları, bağımlı bireylere sundukları kültürdür. Popüler kültür, gündelik yaşamın kültürüdür. Dar anlamıyla, emeğin gündelik olarak yeniden üretilmesinin bir girdisi olarak eğlenceyi içerir. Geniş anlamıyla, belirli bir yaşam tarzının ideolojik olarak yeniden üretilmesinin ön koşullarını sağlar. Günümüzde popüler kültür şiddete dayalıdır. İnsan doğası, özünde saldırgan olduğu için popüler kültür kitle iletişim araçları vasıtasıyla insanın en alt düzey içgüdülerine seslenmektedir. Popüler kültür , herkes tarafından sevilen ve kullanılan ürünleri anlatır. Popüler kültür, kentleşmenin varolduğu her türlü üretim biçiminde gözlenen 'halklaştırılmış' kültürü göstermektedir. Popüler kültürün ayırt edici özellikleri : 1) Biçim olarak orta karmaşıklıktadır. 2) Aktarımı ya da iletimi , ortam ve teknoloji olarak dolaylıdır. 3) Bilinen bir kaynağı veya üreticisi vardır. 4) Kültürel değerleri ve gelenekleri , yeni formüller biçiminde yansıtır. 5) Ürün tüketiciye dönüktür. 6) Oldukça ucuza , fakat parayla elde edilir . Bugünkü dünya düzeninde gelişmiş kapitalist ülkelerde ve bu ülkelerin boyunduruğu altında yaşamlarını kapitalist yaşam ve düşünüş biçimine göre düzenlemeye yöneltilen Türkiye gibi ülkelerde, popüler kültür muhalefet karakterini büyük ölçüde kaybetmiş ve sınıf egemenliğinin aygıtı haline dönüştürülmüştür. Elektronik bilgi toplumunun çekim alanına girmiş bulunan Türkiye'de de sorunlar giderek karmaşıklaşmaktadır. Herkes, mal edinimi, refah düzeyi, toplumsal statüde yükselme gibi mutlu gelecek düşleri peşinde ve bunların kışkırtılması sonunda bireycilik güçlenmekte, dayanışma, yardımlaşma, fedakarlık duyguları körleşip, sönmektedir. Kültür de özgürleşmenin en büyük dayanağı olmaktan çıkıp, eğlence sanayiinin bir kolu haline gelmektedir. TELEVİZYON Televizyonda yayıncılık modellerini iki ana başlık altında incelenecektir. Bunlar: 1) Kamu hizmeti yayıncılığı modeli, 2)Özelleşmenin neden olduğu yeni televizyon ve yayıncılık modeli olarak belirginleşmektedir. Batı dünyasında yaşanan ekonomik - sosyal - toplumsal dönüşümler ve teknolojik gelişmeler kamu hizmeti yayıncılığı modelinin varlık sebebi olan temellerini sarsarken karşı konulmaz bir daha çok televizyon isteğine de sebep olmuştur. Bu koşullar içinde televizyonda devlet tekelinin meşruluğu ortadan kalkmakta, televizyonda yeni bir düzene geçme zorunluluğu doğmaktaydı. Yeni düzen, televizyon alanına özel sektörün girmesi ve giderek kurumlaşması anlamında, Avrupa televizyonunda özelleşme (deregülasyon) biçiminde tanımlanabilmiştir. Avrupa ülkelerinin hemen hepsinde özel faaliyete açılan televizyon, böylelikle 1980'li yıllarda kamu yayıncılığı geleneğinde pek görülmeyen özellikler ve eğilimlerle tanışmıştır. Bunlar arasında en belirgin olanları ticarileşme, rekabet, uluslararacılaşma ve tekelleşmedir. Türkiye, Avrupa televizyonunun özelleşmesinin bir parçasıdır. Batı Avrupa ülkelerinde özelleştirme ve deregülasyon politikalarının bir sonucu olarak, radyo ve televizyon alanında kamusal tekellerin kaldırılması, Türkiye'deki iletişim sisteminde de yaşanmıştır. 1997 yılı sonları ve 1998 yılı başı itibarı ile medya sektörü ulusaşırı hale gelmiştir. Mart 1990'da Magic Box şirketinin STAR-1 kanalıyla başlattığı yayıncılık biçimi, 1998 yılında; 16 ulusal TV kanalı, 15 bölgesel TV kanalı, 230 yerel TV kanalı gibi inanılmaz bir yayıncılık periferisine ulaşmıştır. Kimi zaman 'enformasyon veya bilgi çağı' olarak da adlandırılan 'yeni dünya düzeni'nde sayısız kanallar ve haberleşme kanallarının getirdiği kolaylıklarla, çok hızlı ve etkili bir bilgi dağılımı da ortaya çıkmakta ve böylece enformasyon pazarı ve alışverişinin küreselleştiği bir dünyada yaşanmaya başlanmaktadır. Bunun sonucunda ise geçmişteki geleneksel güç odakları olan politik ve askeri gücün yanısıra çağımıza adını veren 'iletişim' ve 'haberleşme' de 'küresel bir güç' olarak karşımıza çıkmaktadır. Televizyonlar, bazi fikirlerin toplum tarafindan kabulünü sağlamakta, belli konularda aynı şekilde düşünenlerin sayısını yükseltmektedir. Diğer bir husus ise, bizzat bazı televizyon kanallarının yaydığı bazı görüşlerin toplumda benimsendiği gerçeğidir. Reyting; sansasyona müsait olmayan ciddi ilim, kültür ve sanat konularına televizyonun kapılarını kapatırken, seyirciyi değer tanımazlığa ve kontrolsüz tüketime yönlendirmektedir. Iletişim araçlarının gücünü istismar ederek kazanç, itibar ve iktidar peşinde koşan bir yayın politikası öne çıkmıştır. Televizyonda izlediğimiz programları incelediğimizde: 1)Şiddet 2)Aile 3)Ana Karakterler 4)Politik ve Ekonomik Konular 5)Sosyal Konular Bütün bu oranlar, televizyon dünyasının, gerçek dünyayı birebir temsil etmediğini ortaya koymaktadır. Bu da; televizyonun, gerçek demografik dağılımları değil, toplumsal algıdaki dağılımları verdiğini göstermektedir. SITUATION COMEDY (SIT.COM) : DURUM KOMEDİSİ DİZİLERİ Sit.com (Situation Comedy: Durum Komedisi): İlk önce radyo için tasarlanmış komedi şov tarzı iken daha sonra televizyon için prodüksiyonu yapılan abartılı mimikleri ve esprili diyaloglarıyla ve esprilerden sonra gelen kahkaha efekti ile izleyiciyi eğlendirmeye ve güldürmeye koşullandıran komedi türüdür. Dünya'daki ilk sit.com dizisi örneği Mary Kay ve Johnny adlı 1947'de yayınına başlanan 15 dakikalık bir TV dizisiydi. Durum komedilerinin üç çeşidi vardır. 1) Hareket komedileri (Action comedy: act.com), 2) Aile komedileri (Domestic comedy: dom.com), 3)Drama komedileri (Dramedy). Ülkemizdeki televizyon kanallarının son yıllardaki en popüler yapımları, sit.com dizilerdir. Bu dizilerimizin temel özelliği, büyük alt yapı ve masraf isteyen televizyon dizilerini, dışarıdan transfer yoluyla ucuza getirilmesidir. Bu yapımlar, senaryoları yerlileştirilerek sunulmakta ve büyük ilgi görmektedirler. Sit.com diziler genellikle tek bir mekanda çekilmektedirler. 16 Ocak 2002 tarihinde, TGRT'de iki çocuklu bir ailenin hayatını anlatan yeni bir dizi başlamıştı. Başlangıçta bu dizi uzunca bir zaman farkedilmedi. 'TGRT'de bir dizi var çok iyi' sözleriyle seyirci gündemine giren bu yeni dizinin ismi Çocuklar Duymasın dı ve 13. Bölümü yayınlandıktan sonra yayınlanacağı yeni kanal olan atv ile anlaşmasını yaptı. 16 Nisan 2002'de atv'de ekrana gelmeye başlayan dizi, bu kanalda 50 hafta boyunca yayınlandı.Ve 50 hafta boyunca her Salı en çok izlenen dizi oldu. Hatta tekrar bölümlerinin yayınlandığı Cuma akşamları bile birinciliği zorladı. Dizinin başarısını gören TGRT elindeki 13 bölümü de tekrar tekrar yayınladı. Bu bölümler bile çok izlendi. 16 Eylül 2003'te Star TV'de yayınlanmaya başlamasıyla birlikte talihsizlikler dizinin yakasını bırakmadı. Dizi Star Tv'de başlayalı 2-3 ay olmuşken, yeni yıla ilk büyük skandal ile girdi. Pınar Altuğ (Meltem) özel hayatında eşini aldattığı için, senaryo gereği Amerika'ya gönderilerek diziden çıkartıldı.Yerine Meltem karakterini canlandırmak üzere Zeynep Tokuş, bir basın toplantısıyla 21 Mart 2004 tarihinde basına tanıtıldı. Bu arada Uzan Grubu'na TMSF tarafından el konulduğu için diziye bir süre ara verildi. Ama 'Çocuklar Duymasın' dizisi TMSF ile anlaşarak Star Tv'de kaldı. Fakat aksilikler, dizinin peşini bırakmadı ve Ağustos ayının başında, Tamer Karadağlı da özel hayatındaki birtakım sıkıntılar sebebiyle diziden ayrıldı. Dizi anne ve babasız Çocuklar Ne Olacak? adıyla devam etmiştir. DPT(Devlet Planlama Teşkilatı'nın) yaptığı araştırma sonuçlarına göre Çocuklar Duymasın adlı sit.com dizisi, Türk aile yapısını oluşturan demografik kriterlere uygun değildir. Televizyon, günümüzde ağırlığını devam ettiren ataerkillik eğilimini pekiştirmektedir. Kadının rolleri, ataerkilliğin etkisinden kurtularak kendi iradesi içinde değişememiştir. Birçok izleyici, televizyonu en gerçek medya formu olarak görmektedir. Her kadın ve erkek kültürel olarak hüküm süren geleneksel cinsiyet kalıplarının farkındadır ve televizyon da bu kalıpları besler. Erkekler başarılı ve baskındır. Kadınlar ise itaatkar ve destekleyici biçimindeki cinsiyet rolleri, kültürel beklentileri içerir. Dolayısıyla bu beklentiler kadın ve erkek bireyler de gerilim doğurur. Bu gerilime örnek olarak Pınar Altuğ'un, Çocuklar Duymasın dizisiyle ilgili yaşadıkları örnek gösterilebilmektedir. Son olarak Sit.com diziler Türkiye'de az maliyetle, özellikle uyarlamalar kullanılarak başarılı sonuçlar vermiş ve vermeye devam etmektedirler. Türkiye'de çok sayıda sit.com dizisi yapılmış, çoğu uzun sürmemiş,yarıda bırakılmıştır. Bu hareketli ve dinamik dizilerin Türk Popüler Kültürü'ne olumlu ve olumsuz etkileri üzerinde durmak faydalı olacaktır: 1) Sit.com dizilerin çoğu çok ışıltılı, bol kahkahalı, kolay anlaşılır dizilerdir. Bu anlamda sit.com diziler, Akdeniz insanı karakteristiğine sahip, gülmeyi ve eğlenmeyi seven Türk seyircisi tarafından hoşa giden, kabul gören, zaman geçirtip eğlendiren programlar olmuşlardır. 2) Sit.com'ların çok ışıklı diziler olması, herhangi bir filmi izlemeye ışık ayarlarının yetersizliğinden ötürü olanak tanımayan çok eski model (1978,1983 gibi) televizyonlarda bile seyredilebilmelerini sağlamaktadır. Yani sit.com'lar izlenmesi kolay dizilerdir. Bu durum sit.com'ların her gelir, yaş ve kültür grubundaki insanlardan izleyici bulabilmesine aracılık etmekte ve izlenmede öncelik açısından olumlu bir özellik temsil etmektedir. 3) Sit.com diziler muhtaç insanlara yardım, eğitime teşvik ve yatırım, trafik kurallarına uyma, şans ve talih oyunları ile içki - kumar gibi alışkanlıkların kötü sonuçları, işsizlik, evlilikte mal paylaşımı,doğal afetler, milli spor karşılaşmaları, hayat pahalılığı, çevre bilinci gibi Türk insanın ilgi alanına giren konulara dikkat çekmekte, bu konularda mizahı da kullanarak mesajlar vermekte, halkı bilgilendirmektedirler. 4) Her ne kadar yurt dışından uyarlama sit.com'ların ülkemizde izlendiği söylense de, ''Çocuklar Duymasın'' ve ''Avrupa Yakası'' adlı tamamen Türk imzalı sit.com dizileri en başarılı örnekler olmuşlardır. Bu da Türk seyircisinin, kendinden bir şeyler bulduğu karakterleri izlemekten özgün, Türk yapımı sit.com'ları televizyonda görmekten daha çok zevk aldığını ortaya koymaktadır. 5) Türkiye'de Sit.com dizilerde çatışma ve pazarlık konuları olsa da, şiddet hiç işlenmemektedir. Türk televizyonlarında en çok rating'i alan temayı, sit.comların biraz da olsa unutturabileceği kanaatine varılabilir. 6) Sit.com diziler aile içi iletişim, çocukların geleceğine karar verirken çocukların kendilerinin de görüş bildirebilmesi, Türk geleneklerinden ailenin topluca sofraya oturup, yemek yeme, Türk'e özgü misafirperverlik, aile fertlerinin birbirine saygı ve sevgi göstermesi gibi konularda örnek olmaktadırlar. 7) Sit.com diziler, seyirciyi afyonlayıp, fantazya dünyasında kaybolmasına müsaade eden yayınlar olmaktadırlar. Tanıdığımız ve bildiğimiz insanlara yakın tipolojileri, ekrana sunmakta, '' Benim de böyle bir ağabeyim var'' veya '' benim kız arkadaşım da aynı'' şeklinde görüş belirtmemize sebep olarak, televizyon seyircisini sadece eğlendirmektedir. 8) Sit.com dizilerdeki aileler, genelde varlıklı, karı - kocanın iyi işlerde çalıştığı, çalışmayan eşin de boş zamanlarını derneklerde veya sosyal yardım kurumlarında geçirdiği İstanbul şivesiyle konuşan, genellikle iyi eğitim almış ailelerden oluşmaktadır. Orta sınıfın üstünde bir yaşam, bizim ülkemizin hayat profillerine uymamaktadır. İstenilenlerin alınabildiği, istenildiği zaman tatile gidilebildiği, ev dekorasyonunun gayet şık ve pahalı parçalardan seçilmiş olması ülkemiz insanının yaşam standartlarına uygun olmamaktadır Fakat bu ailelerin başına, herhangi bir ailenin başına gelmeyen olaylar birbiri ardına gelmektedir. Bu aileler Türk aile yapısını bütünüyle yansıtmamaktadır. 9) Sit.com dizilerde genellikle gerçeklik işlense de, yönetmenlerin kullandığı ses ve görüntü efektleri, kurguladıkları kamera hareketleri, yaptıkları rejiler bu dizilerin gerçekçiliğini etkilemekte, bu dizileri reality - showlardan ayırmaktadır. Fakat reality showların bir önceki boyutu olan sit.comlar, seyirciyi reality showlara hazırlamaktadır. 10) Sit.com dizilerde maddi durumu ortalamanın üzerinde aileler ele alınsa da, bu diziler reklamlarda olduğu gibi seyirciyi tüketime şartlandırmaktadırlar. Ailece izlendikleri için halkı sit.com dizileri; en azından aile üyeleri arasında organik ilişkilerin güçlenmesine, bireysel hak ve değerlere saygı gösterilmesine, sorunların demokratik yollarla çözülmesine zemin hazırlayan bir aile kültürünün oluşturulmasına katkıda bulunmaktadırlar. Bu diziler senaryo oldukları ilan edilerek yayınlanmaktadırlar. Gerçek hayattan alınmış ama kurgusu yapılan, senaryosu olan yapımlar oldukları için de toplumda herhangi bir rahatsızlığa yol açmam 11)Fakat bu dizilerin de ataerkil aile tipini baskılamaları, halkı varolan toplumsal düzenin dışına çıkarmamaları, toplumsal cinsiyet, rol ve normlar konularında edilgin düzenin değiştirilmesi konusunda sadece ve sadece özel televizyonculuk ilkeleri olan ticarileşme ve rekabet ikilisine hizmet ettikleri için eleştirilmeyi haketmektedirler. Fakat tekrarın dayanılmaz konforundan bu dizilerde istifade etmektedirler. Sonuç olarak, Türk halkının geleceği değişmektedir. Bu değişim sürecinde bizim duru düşünen ve devamlı düşünen insanlara ihtiyacımız olacaktır.EFFECTS OF SITUATION COMEDIES TO TURKISH POPULAR CULTURE Popular Culture is the culture which creates and reflects cultural values and traditions in terms of new formula for the serve of self- ideologies of mastering classes belonging to public, and the culture which is presented to dependent individuals of public by the mastering classes. Popular culture depends on violence and mass - communication devices, shortly media, supports this ideology. If we want to underline different features of popular culture: 1)Its transfer is indirect because of technology. 2)It has an identified source or producer. 3)It reflects cultural values and traditions in terms of new formula. 4)Product targets consumer. 5)It can be handled so cheap but by money. In Turkey, popular culture almost lost its opposing character and it has become a device of class hegamonia. Generally, most of the individuals chase owning property, level of comfort and happy future dreams. Thus, individuality is provoken. Then culture is becoming a branch of entertainment industry. TELEVISION Models of transmission in television can be examined in two main parts: 1)Public service transmission model and 2) Transmission model dependent on deregulation. In technology era, economical, social, public changes and technological developments in West caused a more television demand. So, this condition caused deregulation in television transmission and new tendencies in methods of television transmission such as commercement, being international. Also in Turkey such changes were confronted. Beginned in 1990, deregulated television style has reached a perisphere including 16 national TV, 15 regional TV and 230 native TV channels in Turkey. If we take a look at television programmes, the subjects of these programmes can be combined in five issues. 1) Violence, 2) Family, 3) Main characters, 4) Political and economical issues, 5) Social issues. The rating in these subjects doesn't determine the rates of daily life. SITUATION COMEDY SERIES Situation comedy is the genre of comedy produced for TV while examples of it first designed for radio. It is formed of laughing effects, exaggerated gestures and motivation for laughing. There are three types of sit.coms.These are: 1)Action comedy, 2) Domestic comedy, 3) Dramedy. In Turkey, situation comedy series are adopted from foreign - originated productions. These acted and dynamic soap operas found a high - rate audience capacity and these programs amuse people. In our country, these productions do not include violence and easily be watched by audience. However, sit.coms intensify reminding of stereotypes and genders. Finally, Turkish people change and Turkish culture change. But, we must have popular culture regained its opposing character and must create a thinking community.