Mali hesap verebilirlik çerçevesinde Sayıştay’ın yapısı ve işleyişi üzerine hukuki bir inceleme

Abstract

Bu çalışma, demokratik hukuk devletinde hesap verebilirliğin vazgeçilmez bir aracı olan yüksek denetim kuruluşlarına dair temel ilkeler ve mukayeseli hukuk ışığında Sayıştay’ı bağımsızlık ve etkililik perspektifleriyle ele almaktadır. Yüksek denetim kuruluşları, kamu kaynaklarının hukuka uygun, etkili, ekonomik ve verimli kullanımını sağlamak amacıyla mali denetim, uygunluk denetimi ve performans denetimi işlevlerini yerine getirir. Bu işlevler sayesinde yalnızca yürütmenin mali iş ve işlemleri denetlenmez, aynı zamanda kamu politikalarının kalitesi, hizmetlerin etkililiği ve kaynak kullanımının toplumsal karşılığı da analiz edilir. Çalışmada, Sayıştay’ın anayasal statüsü, bağımsızlığı, denetim yetkileri, kurumsal yapısı, denetim ve raporlama süreçleri ve yargılama fonksiyonu kapsamlı şekilde analiz edilmiştir. Uluslararası Yüksek Denetim Kuruluşları Örgütü’nün belirlediği ilkeler ile ABD, Birleşik Krallık ve Fransa’daki yüksek denetim kuruluşları örnekleri ışığında, Türkiye’nin anayasal ve kurumsal koşullarına uygun, somut ve uygulanabilir reform önerileri geliştirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, Sayıştay’ın daha bağımsız, modern, etkili ve kamu yararına hizmet eden bir yapıya kavuşması için yapılması gerekenleri ortaya koymaktır. Bu doğrultuda çalışma, Türkiye’de demokratik yüksek denetimin kurumsallaşması, kamu mali yönetiminin saydamlaşması ve nihayetinde mali hesap verebilirliğin güçlendirilmesine katkı sunacak bütüncül ve somut reformlar ortaya koymaktadır.

This study examines the Turkish Court of Accounts (Sayıştay) from the perspectives of independence and effectiveness, in light of fundamental principles concerning supreme audit institutions as indispensable instruments of accountability in a democratic state governed by the rule of law, and through the lens of comparative constitutional law. Supreme audit institutions perform financial, compliance, and performance audits to ensure that public resources are used lawfully, efficiently, economically, and effectively. Through these functions, not only the financial acts and transactions of the executive are scrutinised, but the quality of public policies, the effectiveness of public services, and the social impact of resource utilisation are also analysed. The constitutional status, independence, audit powers, institutional structure, audit and reporting processes, and judicial function of the Turkish Court of Accounts are comprehensively analysed in this study. Based on INTOSAI principles and comparative examples from the United States, the United Kingdom, and France, concrete and applicable reform proposals have been developed in accordance with Türkiye’s constitutional and institutional framework. The principal aim of the study is to identify the necessary reforms to render the Turkish Court of Accounts more independent, effective, modern, and oriented towards the public interest. Accordingly, the study puts forward comprehensive and concrete reforms intended to contribute to the institutionalisation of democratic supreme audit in Turkey, to enhance transparency in public financial management, and ultimately to strengthen financial accountability.