Mevlana’nın Mesnevi’sinde iktisat ahlakına ilişkin kodlar (çalışma, hırs, nefs, tevekkül, dünya, mal ihtiyaç, rızık, şükür, yoksul, zenginlik vb.) ve kalkınma iktisadı ile olası ilişkileri

Abstract

ÖNSÖZ Çalışmamızın temel amacı; Anadolu sınırları içinde olmak üzere kapitalizmin gelişme dinamiklerine İslam özelinde dinin etkilerini araştırmaktır. Bu tartışmanın yapılabilmesi için gerekli görünen temel metodu olarak; İslamın Türkler eliyle Anadolu'da yerleşmesinin başlangıç dönemi tepe noktası olarak tarif edebileceğimiz 13-14. yüzyıl incelemesi ele alınmıştır. Bu yüzyıl gerek Anadolu'da siyasal tarihin günümüze dönük yüzünün başlangıcı olması, gerek Türk, İran, Arap ve Bizans'ın siyasal-sosyal- kültürel ve iktisadi çok yönlü ve yoğunluklu etkileşimi ve gerekse de İslamın iç ( mezhepsel, felsefi ve hukuki tartışmaları) ayrışmalarının tarifleşebilmesi için kritik önem taşımaktadır. Çalışmamız kendine İslamın iktisadi görüşlerinin halk üzerindeki etkilerini izleyebileceğimiz ve Kur'an dışında en fazla etkiye sahip tefsir ürünlerden kabul edilen Mevlana'nı 6 Mesnevi' adlı çalışmasını temel almıştır. Çalışmamızın birinci kısmı; Mesnevinin üretildiği çağı anlayabilmek için gereken yöntemsel eğilimi; K. Marx ve M. Weber düşüncelerinin kapitalizm öncesi toplumlar incelerken sundukları benzerlik ve zenginliklerden yararlanarak dini belirtilen toplumların temel ideolojisi olarak tanımlayan ve tarih, iktisat ve din sosyolojisinin sorunlarının anlatıldığı, İkinci kısım; Ortaçağ feodalite ve iktisat ahlakı tartışmalarının yapıldığı teorik tartışmalara, Üçüncü kısım; Türklerin Anadolu'da islarm yayarken yaşanan toplumsal genel tarihi, Dördüncü kısım; Mevlana'nın yaşam öyküsünden hareketle Anadolu islam akımları ve tasavvufun tanıtılmasını, Beşinci kısım; İslam felsefesini, altıncı kısım; Mesnevi de saptadığımız iktisadi ahlaki kodların ( çalışma, nefs, ticaret vb. ) öyküler özelinde anlatılmasını, yedinci kısım; İslami iktisat zihniyetinin, kalkınma tartışmalarındaki yerini anlatmaya çalışmıştır. Sonuç Olarak; Sadece İslam eksenli bir dini geri kalmışlık etkeni araştırması, kapitalizmin ve modernleşmenin bu topraklardaki gecikme ya da aksaklı yürüyüşünün tek sebebi olamaz. Konu Çok yönlü bir teorik multi-disipliner yaklaşımı ve karşılaştırmalı ülke analizlerini ve teolojik iç tartışmaları da kapsayabilecek bir temel tartışmaya ihtiyaç göstermektedir. ASTRACT Main goal of our resarch is to investigate the influence of islam religion över the dynamics of capitalism in the Anatolia region. in our resarch we have prefered to limit our investigation to 13 and 14 century since during this period islam religon established in Anatolia through the effects of Turks. This period is also important since it carries the embryo of the modern political history. And finally this period is also important from both the aspect of interaction betvveen turks, persians, arabs and byzantians and for the maturation of the schools of islamic tradition. Our study has based on a work of Mevlana which has been widely accepted as the explanation of the Quran. We think that this great work of Mevlana is a good choice to trace the effect of islam on the economic behaviour of common people. First part of our study is focused on the methodic discussions to understand the age in which Mesnevi is written. We used the aproachs of both K.Marx and M. Weber related with their works in which they investigate the precapitalist societies. Second part of our study devoted to the discussions about feudal society and ethics of economics. Third part of our study presents the social history of the period while turks propagete islam in Anatolia. Fourth part is related with the explanation of tasavvuf from the point of Mevlana's life» Fifth part presents outlines of islamic philosophy. Sixth part explains the the economical-ethical codes of Mesnevi through detailed presentations of the related stories of Mesnevi. Seventh part explorates the effect of islamic economical ethics on the developmental economical models. As a result, I concluded that it is not possible to accept islam as an isoleted cause of retarded development of capitalism in Anatolia. To be able present a mature causal explanation it is necessary to make a multidisciplinary study. Beside thislt is also necessary to make comparison between similar countries which experience retarded economical capitalist growth.