Türkiye’de hava kirliliğinin partiküler madde (PM10) açısından incelenmesi

Abstract

Günümüzde küresel, bölgesel ve yerel ölçeklerde yaşanan hava kirliliği, birçok çevre sorununun da merkezinde yer almaktadır. Hava kirliliğinin görüldüğü ülkeler arasında bulunanTürkiye’de; hızlı şehirleşme, endüstrileşme, motorlu taşıtlar, kalitesiz yakıt kullanımı gibi beşerî nedenler, doğrudan etkili olmaktadır. Ayrıca kirliliğin konsantrasyonu ve süresi, olumsuz meteorolojik ve topografik doğal koşullar tarafından da belirlenmektedir. Bu çalışmada, Türkiye hava kalitesinde, partiküler maddenin (PM10) etkileri araştırılmıştır. Geçmiş yıllara ait partiküler madde verileri, daha yüksek olup, özellikle soğuk dönemlerde hava kirliliğine neden olmuştur. Son yıllarda ise, partiküler madde ortalamalarında bir düşüş izlenmektedir. Ancak, maksimum konsantrasyonlar şehirlerin birçoğunda henüz yüksek seyretmekte olup, limit değerleri aşmaktadır. Bu nedenle Türkiye şehirlerinde partiküler maddenin göstermiş olduğu zamansal değişim; ortalamalar, maksimumlar ve limit değerler açısından incelenmiştir. Esas alınan 1990-2021 yılları arasındaki zaman kesiti, öncelikle 10’ar yıllık aralıklara bölünmüş, daha sonra 2021 yılı araştırılmıştır. Türkiye’de partiküler madde konsantrasyonu, şehirler arasında önemli farklılıklar göstermektedir. Bu mekânsal değişimi belirleyebilmek amacıyla; ölçüm süresindeki yeterlilik dikkate alınarak, illerin merkez ilçelerinin verileri kullanılmıştır. Bu verilerin hava kalitesi üzerindeki etkileri ve dağılımları, coğrafi bilgi sistemleri yardımıyla üretilen haritalarla değerlendirilmiştir. Kirletici konsantrasyonları, “06.06.2008 tarih ve 26898 Sayılı Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği’nde bulunan Kış Sezonu Limit Değerleri ve Avrupa Birliği- Türkiye Limit Değerleri” ile karşılaştırılmıştır. Bu çalışmada ulaşılan sonuçlar, Türkiye hava kalitesinin zamansal ve mekânsal değişimi hakkında fikir verecektir. Ayrıca Türkiye hava kalitesinin kontrolü ve yönetimine katkı sağlayacaktır.Today, air pollution experienced at global, regional, and local scales is at the center of many environmental problems. Among the countries where air pollution is experienced, human causes such as rapid urbanization, industrialization, motor vehicles, and poor-quality fuel use are directly effective in Turkey. In addition, the concentration and duration of air pollution are determined by adverse meteorological and topographic natural conditions. This study investigated the effects of particulate matter (PM10) on air quality in Turkey. Particulate matter data of the past years are higher, causing air pollution, especially in cold periods. In recent years, a decrease has been observed in the average of particulate matter. However, the maximum concentrations are still high in most cities and exceed the limit values. For this reason, the temporal variation of particulate matter in Turkish cities was examined in terms of averages, maximums, and limit values. The period between 1990-2021, which was taken as a basis, was first divided into 10-year intervals, and then the year 2021 was investigated. Particulate matter concentration in Turkey shows significant differences between cities. In order to determine this spatial change, the data of the central districts of the provinces were used, considering the adequacy in the measurement period. The effects and distribution of these data on air quality were evaluated with maps produced with the help of geographic information systems. Pollutant concentrations were compared with the “Winter Season Limit Values in the Air Quality Assessment and Management Regulation dated 06.06.2008 and numbered 26898 and European Union-Turkey Limit Values”. The results obtained in this study will give an idea about Turkey's temporal and spatial change in air quality. It will also contribute to controlling and managing Turkey's air quality.