Publication: İbn Rüşd psikolojisi
Abstract
Bu çalışma İbn Rüşd'ün psikolji anlayışını sunmaya çalışmaktadır. Çalışmamızı bundan önceki çalışmalardan farklı kılan husus kullandığımız kaynaklar ve onun psikoloji anlayışının diğer felsefi disiplinlerle ilişkili olarak bir bütün halinde sunulmaya çalışılmasıdır. Elimizden geldiğince filozofun kendi orijinal eserlerine dayanarak çalışmamızı ortaya koyduk. Filozofun elimizdeki bütün eserlerini konu ile ilgili olarak taradık. Bunun dışında filozof hakkında dünyada yapılan çalışmaları -özellikle arapça ve
yazılanları- gözden geçirdik. Aristocu modeli kullanan İbn Rüşd'ün felsefi sisteminde psikoloji, fizik ile metafizik arasında adeta bir köprü konumunda olup; nefs ilmi, fizik, metafizik, mantık, ahlâk ve kelâm gibi bilim ve disiplinlerle çok farklı cephelerden tabiî bir ilişki içerisindedir. Bu ilişkiler ağının kısa da olsa tespit edilmesiyle İbn Rüşd psikolojisinin derinliğine anlaşılmasına katkıda bulunulmaya çalışılmıştır. Giriş bölümünde genel bir çerçeve oluşturulup Aristo otoritesinin sebepleri; tezin sınırları; İbn Rüşd psikolojisinin fizikten gelen kökleri ve onun çalışmalarının etkileri ele alınmıştır. Birinci Bölümde psikolojide kullanılması gereken metod; nefsin tanımı ve nefs-beden ilişkisi gibi konuları ele alınmaktadır. İkinci Bölüm canlılığın ilk güçleri olan beslenme, büyüme ve üremeyi ve beş duyuyu inceler. Üçüncü Bölümde ise ortak duyu, tahayyül, müfekkire, hafıza ve istek güçleri değerlendirilmektedir. Dördüncü bölümün konusunu ise uyku-uyanıklık, ömrün uzunluğu-kısalığı ve rüyalar gibi nefsin diğer filleri oluşturmaktadır. Son bölüm ise psikolojinin en zor ve en önemli konusu olan akıl ve ittisal konularını ortaya koymaktadır. Bu açıklamalar boyunca İbn Rüşd'ün İbn Sina ve Aristo'dan farklılaştığı noktalar bazen metin içerisinde bazen de dip notlarda belirtilmeye çalışılmıştır. Mütehayyile, müfekkire ve hafıza güçleri; rüyalar, heyûlânî akıl konusundaki tartışmları içeren bir şakilde akıl ve ittisal konuları İbn Rüşd'ün sisteminde önemlidir. Bunların önemi çok farklı boyutlardan vurgulanmaya çalışılmıştır. ABSTRACT (İbn Rushd's Psychology) This study describes psychology of İbn Rushd as a whole. The study differs from previous treatments of this theme firstly using mainly all the available sources -the commentaries on Aristotle's De anima and Parva Naturalia and the related essays of Endulusian philosopher. Secondly, İntroduction tries to establish a general framework for the better and deeper understanding of İbn Rushd's psychology. So, it discusses the reasons of Aristotles' authority upon İbn Rushd; the relationships among psychology, physics, metaphysics, ethics, logic, and İslamic theology; the basis of psychology which comes from science of physics or natural philosophy; and the influence of İbn Rushd's psychology upon following philosophers in Latin and Hebrew worlds. First Chapter evaluates the fundemantal problems regarding psychology such as defining the method which is used in psychological studies; the definition of soul and the relationship between soul and body. Second Chapter explains the nutritive, growing and reproductive faculties and five senses. Third Chapter studies common sense, imaginative, cognitive, retentive faculties and appetetive faculties. Fourt Chapter researchs other acts of soul such as sleeping-waking, short-long life and dreams. Fifth Chapter presents discussions regarding the intellect and İbn Rushd's different three positions about material intellect. It also includes his theory of conjunction. Through presenting all these subjects, this study aims to write down the points which İbn Rushd differs from İbn Sina and Aristotles. It also tries to follow the implications of the results which İbn Rushd concluded. Further, the study emphasises the interconnections among all those faculties of soul; and relations among sensation, imagination and intellection.
yazılanları- gözden geçirdik. Aristocu modeli kullanan İbn Rüşd'ün felsefi sisteminde psikoloji, fizik ile metafizik arasında adeta bir köprü konumunda olup; nefs ilmi, fizik, metafizik, mantık, ahlâk ve kelâm gibi bilim ve disiplinlerle çok farklı cephelerden tabiî bir ilişki içerisindedir. Bu ilişkiler ağının kısa da olsa tespit edilmesiyle İbn Rüşd psikolojisinin derinliğine anlaşılmasına katkıda bulunulmaya çalışılmıştır. Giriş bölümünde genel bir çerçeve oluşturulup Aristo otoritesinin sebepleri; tezin sınırları; İbn Rüşd psikolojisinin fizikten gelen kökleri ve onun çalışmalarının etkileri ele alınmıştır. Birinci Bölümde psikolojide kullanılması gereken metod; nefsin tanımı ve nefs-beden ilişkisi gibi konuları ele alınmaktadır. İkinci Bölüm canlılığın ilk güçleri olan beslenme, büyüme ve üremeyi ve beş duyuyu inceler. Üçüncü Bölümde ise ortak duyu, tahayyül, müfekkire, hafıza ve istek güçleri değerlendirilmektedir. Dördüncü bölümün konusunu ise uyku-uyanıklık, ömrün uzunluğu-kısalığı ve rüyalar gibi nefsin diğer filleri oluşturmaktadır. Son bölüm ise psikolojinin en zor ve en önemli konusu olan akıl ve ittisal konularını ortaya koymaktadır. Bu açıklamalar boyunca İbn Rüşd'ün İbn Sina ve Aristo'dan farklılaştığı noktalar bazen metin içerisinde bazen de dip notlarda belirtilmeye çalışılmıştır. Mütehayyile, müfekkire ve hafıza güçleri; rüyalar, heyûlânî akıl konusundaki tartışmları içeren bir şakilde akıl ve ittisal konuları İbn Rüşd'ün sisteminde önemlidir. Bunların önemi çok farklı boyutlardan vurgulanmaya çalışılmıştır. ABSTRACT (İbn Rushd's Psychology) This study describes psychology of İbn Rushd as a whole. The study differs from previous treatments of this theme firstly using mainly all the available sources -the commentaries on Aristotle's De anima and Parva Naturalia and the related essays of Endulusian philosopher. Secondly, İntroduction tries to establish a general framework for the better and deeper understanding of İbn Rushd's psychology. So, it discusses the reasons of Aristotles' authority upon İbn Rushd; the relationships among psychology, physics, metaphysics, ethics, logic, and İslamic theology; the basis of psychology which comes from science of physics or natural philosophy; and the influence of İbn Rushd's psychology upon following philosophers in Latin and Hebrew worlds. First Chapter evaluates the fundemantal problems regarding psychology such as defining the method which is used in psychological studies; the definition of soul and the relationship between soul and body. Second Chapter explains the nutritive, growing and reproductive faculties and five senses. Third Chapter studies common sense, imaginative, cognitive, retentive faculties and appetetive faculties. Fourt Chapter researchs other acts of soul such as sleeping-waking, short-long life and dreams. Fifth Chapter presents discussions regarding the intellect and İbn Rushd's different three positions about material intellect. It also includes his theory of conjunction. Through presenting all these subjects, this study aims to write down the points which İbn Rushd differs from İbn Sina and Aristotles. It also tries to follow the implications of the results which İbn Rushd concluded. Further, the study emphasises the interconnections among all those faculties of soul; and relations among sensation, imagination and intellection.