Osmanlı Sarayında Bir Emanet: Uluğ Bey Sandığı

Abstract

Türk dünyasının XV. yüzyılda yetiştirdiği büyük astronomibilginlerinden Uluğ Bey (ö. 1449), pozitif bilimlere olanmerakının yanı sıra dedesi Emir Timûr (ö. 1405) ve babasıŞahrûh (ö. 1447) gibi sanat hamiliğini de üstlenmiştir. Sarayın,ilim erbabının toplanıp tartıştığı bir “akademi” kimliği taşıdığıbu dönemde, Semerkant ve Buhara gibi şehirler seçkin mimarîyapıtlarla donatılmıştır. Dahası, sanatkârlara gösterilen büyükihtimam mimarî ile sınırlı kalmamış, diğer sanat dallarında dason derece önemli eserlerin ortaya çıkmasına vesile olmuştur.Bu makalede, Uluğ Bey zamanında hazırlanıp, hâl-i hâzırdaTopkapı Sarayı Müzesi’nde (Hazine 2/1846) muhafaza edilenahşap bir sandık üzerinden söz konusu dönemin sanat algısına vegünümüze kadar tevarüs eden Türk/İslam medeniyetiiçerisindeki yerine bir nebze ışık tutma amacı güdülmüştür“UluğBey Sandığı” olarak adlandırılan bu yapıt motif, tasarım veyakompozisyon açısından tahlil edilerek ikonografikdeğerlendirmeye tabi tutulacak, dönemin sanat faaliyetleri birsanatkâr gözüyle ele alınacaktır.

Ulugh Beg (d. 1449) is one of the great astronomy scholars_x000D_ raised by the Turkish world in the 15th century. In addition to_x000D_ his curiosity in positive sciences, he also undertook an art patron_x000D_ like his grandfather Amir Timur (d. 1405) and his father_x000D_ Shahrukh (d. 1447). The cities such as Samarkand and Bukhara_x000D_ were equipped with outstanding architectural works in that_x000D_ period when the supreme palace had the identity of an_x000D_ “academy” where the scientists gathered and debated. Moreover,_x000D_ the great attention to the artists was not limited to architecture,_x000D_ but also caused the appearance of extremely important works in_x000D_ other branches of art._x000D_ The aim of this article is to shed light on the art perception of the_x000D_ period and its place in the Turkish/Islamic civilization that has_x000D_ been inherited until now, through the wooden chest prepared for_x000D_ Ulugh Beg and preserved in the Topkapı Palace Museum (H._x000D_ 2/1846). This artwork called “Ulugh Beg’s Chest” will be_x000D_ analyzed in terms of motif, design or composition and will be_x000D_ subjected to iconographic evaluation. Thus, the art activities of_x000D_ the period will be analyzed from the perspective of an artist.