Ortaokul öğrencilerinin fiziksel aktivite, beslenme ve vücut kitle indeksleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Abstract

Bu çalışmamın amacı 10 - 14 (X̄=11,91±0,939 ) yaş arası ortaokul öğrencilerinin fiziksel aktivite, beslenme ve vücut kitle indeksleri arasındaki ilişkininin incelenmesidir. Bu araştırma 2020 – 2021 eğitim öğretim yılında İstanbul ilinde beş okul ile gerçekleşmiştir. Araştırmaya toplam 513 ortaokul öğrencisi (304 kadın – 209 erkek) gönüllü katılmıştır. Devlet okulunda okuyan 378 (228 kadın – 150 erkek) öğrenci, özel okulda okuyan 134 (75 kadın – 59 erkek) öğrenci katılmıştır. Öğrencilerin sınıf seviyeleri, 5., 6., 7., 8. sınıf ortaokul öğrencileridir. Anketler internet ortamında link gönderilerek öğrenciler ile paylaşılmıştır. Fiziksel aktivite düzeyini ölçmek için Kowalski ve ark.(2004) tarafından geliştirilen, fiziksel aktivite anketi kullanılmıştır. Fiziksel aktivite anketi (Physical Activity Questionnaire for Older Children), Sert ve Temel (2014) tarafından Türk toplumuna uyarlanmıştır. Ölçek toplam 10 sorudan oluşmaktadır. Ölçek 5’li likert tipi ölçektir. Ölçeğin 10. sorusunda son 1 hafta içerisinde öğrencinin fiziksel aktivite yapmasını engelleyecek herhangi bir rahatsızlık geçirip geçirmediği sorulmuştur. Bu soruya evet cevabı veren öğrenciler değerlendirmeye alınmamıştır. Beslenme davranışlarının belirlenmesinde Edmundson ve ark. (1996) tarafından geliştirilen, Öztürk ve Erdoğan (2010) tarafından Türk çocuklarına uyarlanan Beslenme Davranış Ölçeği kullanılmıştır. Ölçek çocukların besin tüketimini belirlemek için az yağlı, çok yağlı ve tuzlu, tuzsuz resimli ve seçmeli iki farklı besin öğesinin olduğu on dört farklı soru maddesinden oluşmaktadır. Ölçek maddeleri sağlıksız besin için -1, sağlıklı besin için +1 değer almaktadır. Toplam puan -14 ile +14 puan arasındadır. Ölçekten alınan toplam puanın yüksek olması sağlıklı beslenme alışkanlığını göstermektedir. Ölçeğin güvenirliği r=0,76 olarak bildirilmiştir (Öztürk ve Erdoğan 2010). Öğrencilerin vücut ağırlığının, boyun karesine bölünerek vücut kitle indeksi hesaplanmaktadır. İstatistiksel analizlerde, SPSS 20.0 paket kullanılmıştır. Aritmetik ortalamalar (X̄) ve standart sapmalar (SS) belirlenmiş, cinsiyet karşılaştırmalarında bağımsız t– testi (Independent Sample Testi) kullanılmıştır. Pearson korelasyon katsayısı bakılmış ve anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Fiziksel aktivite düzeyi ortalama puanı, tüm çocukların 3,08 ± 1,03 puanla orta aktif olduğu bulunmuştur. Cinsiyet açısından incelendiğinde, kadınların 3,06 ± 1,02 puan ile orta aktif oldukları, erkeklerin ise 3,12 ± 1,05 puanla orta aktif düzeyde olduğu görülmüştür. Beslenme davranışları ise tüm çocukların 1,58 ± 4,61 puanla orta düzeyde iyiye yakın olduğu, cinsiyete göre bakıldığında, kadınların 1,65 ± 4,93 puan ile orta düzeyde iyiye yakın olduğu, erkeklerin 1,48 ± 4,10 puanla orta düzeyde beslenme davranışı sergiledikleri bulunmuştur. Vücut kitle indeksi ise, tüm çocukların 19,56 ± 3,13 değerle normal düzeyde olduğu, cinsiyete göre bakıldığında, kadınların 19,53 ± 3,23 değerle ile normal düzeyde olduğu, erkeklerin 19,59 ± 2,97 değerle normal düzeyde vücut kitle indeksleri bulunmuştur. Grubumuzun fiziksel aktivite düzeyi, beslenme alışkanlığı ve vücut kütle indeksi arasındaki ilişkiye baktığımızda; tüm grup fiziksel aktivite ve beslenme arasında bir ilişki bulunmamıştır (p>0,05). Tüm grup fiziksel aktivite ve vücut kitle indeksi arasında negatif bir ilişki bulunmuştur (p<0,05). Beslenme ve vücut kitle indeksi arasında da bir ilişki bulunmamıştır (p>0,05). Kadın ve erkek olarak ayrı ayrı bakıldığında, kadınlarda, fiziksel aktivite ve vücut kitle indeksi arasında negatif yönde ilişki bulunmuştur (p<0,05). Kadınlar da fiziksel aktivite ve beslenme arasında bir ilişki bulunmamıştır ve beslenme ve vücut kitle indeksi arasında da bir ilişki bulunamamıştır (p>0,05). Erkeklerde ise, fiziksel aktivite, beslenme alışkanlığı ve vücut kitle indeksi arasında bir ilişkiye rastlanmamıştır (p>0,05). Dolayısıyla hipotezlerimizde belirttiğimiz sorulara cevap ararken beslenme düzeyi iyi olanların vücut kitle indeksi iyi çıkacak veya fiziksel aktivite düzeyleri iyi olanların vücut kitle indeksi iyi olacak düşünceleri farklılık göstermiştir. Bu örnek grubumuz özelliklerinin etkisi olmuş olabilir. Belki de sonuçlarımızın böyle çıkması pandemi sürecindeki okul, aktivite, sosyal ilişkiler gibi davranışların olumsuz etkilenmesinin bir sonucu olabilir.ZGEÇMİŞ………………………………………………………………………...vi ÖNSÖZ……………………………………………………………………………..vii ÖZET……………………………………………………………………………....viii ABSTRACT……………………………………………………………………….....x ŞEKİLLER LİSTESİ..............................................................................................xiv TABLOLAR LİSTESİ…………………………………………………………….xv KISALTMALAR LİSTESİ...................................................................................xvii BÖLÜM I…………………………………………………………………………….1 GİRİŞ……………………………………….………………………………………..1 1.1 Problem Durumu …………………………………………………………...2 1.2 Araştırmanın amacı…………………………………………………………3 1.3 Araştırma Önemi............................................................................................4 1.4 Araştırma Sınırlılıkları……………………………………………………..4 1.5 Araştırma Varsayımları…………………………………………………….5 1.6 Araştırma Tanımları ve Kısaltmaları……………………………………...5 BÖLÜM II…………………………………………………………………………...7 2. İLGİLİ ALAN YAZILARI………………………………………………………7 2.1. Fiziksel Aktivite……………………………………………………………7 2.1.1 Fiziksel Aktivitenin Sağlık Açısından Yararları ……………………...9 2.1.2 Fiziksel Aktivitenin Psikolojik Açıdan Yararları……………….…….10 2.1.3 Fiziksel Aktivitenin Sosyal Açıdan Yararları………………………….10 2.2 Beslenme…………………………………………………………………...13 xiii 2.3 Vücut Kitle İndeksi (VKI)………………………………………………...16 BÖLÜM III…………………………………………………………………………19 3.GEREÇ VE YÖNTEMLER…………………………………………………….19 3.1. Araştırma Modeli…………………………………………………………19 3.2 Evren Örneklem……………………………………………………………19 3.3 Veri Toplama Araçları…………………………………………………….19 3.3.1 Fiziksel Aktivite Ölçeği…………………………………………………..20 3.3.2 Beslenme Davranış Ölçeği……………………………………………….20 3.3.3 Vücut Kitle İndeksi………………………………………………………21 3.3.4 Kişisel Bilgi Formu……………………………………………………...21 3.4 Verilerin Toplanması………………………………………………………21 3.5 Verilerin Analizi……………………………………………………………22 BÖLÜM IV…………………………………………………………………………24 4. BULGULAR VE YORUMLAR………………………………………………..24 BÖLÜM V…………………………………………………………………………..48 5. TARTIŞMA VE SONUÇ……………………………………………………….48 KAYNAKÇA……………………………………………………………………….55 EKLER……………………………………………………………………………..62