Necmeddin Tufi’nin maslahat anlayışı

Abstract

“ Necmeddin Tufi’nin Maslahat Anlayışı” adını taşıyan bu tezimiz, Necmeddin Tufi’nin kendi eserlerinden, Tufi’nin hayatını ve görüşlerini inceleyen kaynaklardan ve Tufi’nin kendilerinden etkilendiği alimlerin eserlerinden faydalanılarak hazırlanmış bir tezdir. Bu tezin amacı ise Necmeddin Tufi’nin ortaya koymağa çalıştığı “maslahat teorisi”ni konu bütünlüğü içerisinde incelemektir. Necmeddin Tûfî, tüm mezheplerin kaynaklarını küllî bir bakış açısıyla değerlendirmiş ve mutlak maslahatı delil olarak kabul etmiştir. Necmeddin Tufi, farklı kaynaklar/ delillerin ışığı altında ulaşılmak istenen “maslahat”ı müstakil bir delil/ kaynak olarak ele almış, nasların zahiri anlamları ile gayelerini bu delille birleştirmeyi amaçlamıştır. Fakat nasıl ki, Hanefiler istihsan, Malikiler maslahat-ı mürsele kavramlarını geliştirirken tenkitlere maruz kaldılarsa, Tûfî de benzer tenkitlere, hatta, ağır ithamlara uğramıştır. Onun “maslahat teorisi”ni ortaya koyarken amacı mezheplerdeki farklı görüşlerden en uygulanabilir olanına ulaşmak ve delalet veya sübut yönünden zanni olan nasların literal anlamlarını hukukun genel gayeleri ile kontrol etmektir. Bu kontrolü, zanni olan nasları maslahat delili ile tahsis ederek sağlamaktadır. O, “maslahat teorisi”ni geliştirirken kendinden önceki alimlerin fikirlerinden etkilenmiş ve görüşlerini bu alimlerin görüşlerine paralellik gösteren bir şekilde ortaya koymuştur.

Our thesis, called “ Necmeddin Tufi’s concept of Maslahah ” is based on Necmeddin Tufi’s own Works, sources concerning on his life and ideas , and those scholar’s Works, who were mostly affected by Necmeddin Tufi. This thesis’ purpose is to study ‘the theory of maslahah’. Necmeddin Tufi studied the sources of all sects as a whole from a broad perspective and accepted the absolute maslahah as evidence. Necmeddin Tufi, under the light of different sources/ evidences, has taken the targeted maslahah as a single source/ evidence and tried to bring the literal meaning and aim of religious sources by those evidences. However, Just like Khanefis by Istihsan and Malikis by ‘maslahat-ı Mürsele’ have faced by critics when they were developing those concepts, Tufi has also faced critics and even accusations. His aim by studing on the theory of maslaha was to reach the most suitable one among the different ides of different sects and to control the literal meaning of undefinite religious sources from the perspective of constancy and guidance by the general aim of law. He has achived this control by narrowing the meaning of undefitine religious sources with maslahah evidences. He, while improving the theory of maslahah, was affected by the thoughts of previous scholars and stated his ideas paralel to the ideas of his predecessors.