İslam mezhepleri tarihi açısından Sahih-i Buhari

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Müslümanlar arasında Kur’an-ı kerim’den sonra en güvenilir kaynak olarak kabul edilen Sahîh-i Buhârî adlı eseri mezhepler tarihi açısından değerlendirmektir. Tezin araştırma aşamasında, Sahîh-i Buhârî baştan sona bir çok defa okunmuş ve diğer sahih hadis kitaplarıyla karşılaştırılmıştır. Yapılan araştırma esnasında mezheplerin oluşumundan en az bir asır önce Hz. Peygamber tarafından söylenen hadislerin hangi mezhebi ne derecede etkilediği hakkında bir araştırma ve değerlendirme yapılmıştır. Tezin giriş bölümünde Sahîh-i Buhârî’nin yazarı olan İmam Buhârî’nin hayatı, ilmi şahsiyeti, hadisçiliği ve eserleri anlatılmış, hadis ve sünnet ekseninde Sahîh-i Buhârî adlı eser incelenmiştir. Birinci bölümde mezheplerin genel görüşleriyle birlikte hadis anlayışları ortaya konmuştur. İkinci bölümde ise Sahîh-i Buhârî mezhepler tarihi açısından incelenmiştir. Mezhepler arası mücadelelerde Sahîh-i Buhârî de dahil olmak üzere hadis kitapları da payını almış ve hadis kitapları içinde konulan başlıklarla ve bu başlıklarda zikredilen hadislerle diğer mezhepler tenkit edilmiştir. Ehl-i hadîs’in ileri gelenlerinden olan İmâm Buhârî bu eserinde iman, Allah’ın sıfatları, ru’yetullah, kader, halku’l-Kur’ân ve şefâ‘at, antropomorfizm gibi konularda kendisinin ve Ehl-i hadîs’in görüşlerini ortaya koymuştur. Sonuç olarak Sahîh-i Buhârî’de Kitâbu’l-îmân Mürcie’ye, Kitâbu’l-istitâbetü’l mürteddîn daha çok Hâricîler’e, Kitabu’t-tevhîd Cehmiyye ve Mu‘tezile’ye, Kitabu’l-hiyel Ehl-i re’ye, Kitabu’l-kader Mu‘tezile-Kaderiyye ve Cebriyye’ye, Kitâbu fadâilu’s-sahâbe Şî‘a’ya karşı yazılmıştır. Fakat Sahih-i Buhârî içinde her kitabı sadece bir mezhebe hasretmek doğru değildir. Çünkü Buhârî’nin ayrıca o başlıkla ilgili sahih hadisleri toplamak gibi bir amacı da vardır.The purpose of this work is to evaluate the book ‘Saheh al-bukhary’ which is accepted as the most reliable source after the Koran among the Muslims in terms of the history of Islamic sects During the research of the thesis ‘Saheh al-bukhary’ was red sevaral times and compared with many other saheh hadith books. At the end of the research, a search and evaluation were done about how far the hadithes effected which sect at least one century before the formation. In the ıntroduction part of the thesis İmam Buhârî’s life, author of ‘Saheh al-bukhary’, scientific personality, researchs on hadithes and other works were explained. The work ‘Saheh al-bukhary’ were examined round hadithes and sunnah. In the first part, doctrines-sectary’s general point of views with tradition exceptions were exposed. In the second part ‘Saheh al-bukhary’ was analysed in terms of history of sects. Many of the tradition books including ‘Saheh al-bukhary’ got a share in the dispute between sects and other sects was criciticised with headlines which are in the tradition books and with sayings that are in these headlines. Imam Bukhary, one of the important people of Ahl-al-hadith, expressed his ideas on some subjects in this work; such as faith, Allah’s adjectives, to see the God in the other world, destiny, intercession, and anthropomorphizsm.