Türk musikisinde santur

Abstract

Bu çalışma “Türk Mûsikîsinde Santur” konusunu aydınlatmak amacını taşımaktadır. Bu nedenle tezin Giriş bölümünde santur ve santur biçimindeki yatık sazların tarihi ve çalındığı ülkeler hakkında genel bir bilgi verdik. Daha sonra bu çalışmayı hazırlarken faydalandığımız kaynak ve araştırmalar hakkında bilgi vererek çalışmanın hazırlanmasında nasıl bir yol izlediğimizden ve hangi metotları kullandığımızdan söz ettik. I. bölümde Avrupa’da çalınan santur biçimindeki çalgılardan, genellikle parmakla, çalgıçla veya mızrapla çekerek çalınan “psaltery” ve tellerine tokmaklarla vurularak çalınan “dulcimerin” tarihi ve yapısı hakkında bilgiler verdik. II. bölümde, Gürcistan, Ermenistan, İran Irak, Hindistan Keşmir ve Çin gibi doğu ülkelerinde çalınan santur ve santur biçimindeki çalgıların, III. bölümde ise Doğu Türklerinde çalınan yatık sazlar ile Özbekler ve Tacikler tarafından çalınan santur biçimindeki “çang” adlı çalgının tarihi ve yapısı hakkında ulaşabildiğimiz bilgileri değerlendirdik. IV. bölümde kaynaklar ve araştırmalardan edindiğimiz bilgiler doğrultusunda Osmanlılardan günümüze santurun tarihini aydınlatmaya çalıştık. Bu bölümde XVII. yüzyıldan günümüze gelinceye kadar yaşamış santurîler ve santur yapımcılarının hayatları hakkında araştırma ve kaynaklardan, ayrıca halen hayatta olanların kendileriyle yaptığımız görüşmelerden edindiğimiz bilgileri değerlendirdik. Divan şairlerinin ve âşıkların beyitlerinden yola çıkarak santurun Osmanlı Dönemi Şiirindeki yerini, minyatür ve yağlı boya tablolardaki örneklerinden istifade ederek de ikonografideki yerini ortaya koymaya çalıştık. Son bölüm olan V. bölümde ise yazılı kaynaklarından ve günümüze ulaşmış örneklerinden yola çıkarak santurun yapısı, fiziki özellikleri, telleri ve tokmakları hakkında bilgi verdik. Tezin sonuç kısmında, yaptığımız çalışmalar doğrultusunda ortaya çıkartılan sonuçlar, tespitler ve önerilerimizi belirttik. Ayrıca ekler kısmına santurîlere ait fotoğrafları ve ulaşabildiğimiz icra örneklerini ilave ettik.

This study aims at illustrating the topic of “Santur in Turkish Music”. Thus, in the introduction, we firstly give general information about history of santur and horizontally played seeds in the form of santur and the countries they are played. First chapter gives information about instruments in the form of santur played in Europe, about history and structure of psaltery and dulcimer. Second chapter presents information about history and structure of santur and instruments in the form of santur played in eastern countries such as Georgia, Armenia, Iran, Iraq, India, Kashmir and China while third chapter evaluates data obtained regarding the history and structure of horizontally played seeds of Eastern Turks and the instrument called çang played by Uzbeks and Tajiks. Fourth chapter tries to illuminate the history of santur from the Ottoman period to the present time in accordance with data obtained from sources and researches. Final chapter gives information about structure, physical properties, strings and sticks of santur based on written sources and examples reaching the present day. In the conclusion part, we state results and determinations in accordance with our findings, and offer our recommendations. In addition, santur photos and performance samples belonging to the instrument are provided in the appendix.