İmamiyye şiası kaynaklarına göre ilk üç halife

Abstract

Bu çalışmada, ilk üç halife Ebû Bekir, Ömer ve Osman'ın şahsiyetleri ve hilâfetleri esnasındaki uygulamalarına dair İmâmiyye Şîasının görüşleri ele alınmıştır. Bu görüşler İslâm tarihi kaynaklarına göre mümkün mertebe değerlendirilmeye çalışılmıştır. Dördüncü Halife Ali'nin ilmi, şahsiyeti ve bazı uygulamalarına da değinilmiştir. Şîa'nın Hz. Ali'nin Hz. Peygamber tarafından halife tayin edildiğine dair delilleri üzerinde durulmuştur. İncelenen Şîa kaynaklarının neredeyse tamamında İmâmet nazariyesinin izlerine rastlandığı örneklerle ortaya konulmuştur. Şîa'nın, ilk üç halife için kabul edilen tüm faziletleri reddettiği, ayetlerde geçen kötü vasıflı müfsit, müşrik ve münafıklarla ilgili nitelemeleri bu halifelere atfetmek için gayret gösterdiği tesbit edilmiştir. İlk üç halifenin savaşlardaki durumları, onların Hz. Peygamber'e karşı tavırları, halife seçilmeleri, Hz. Fatıma ve Hz. Ali ile münasebetleri, ibadet ve ahkam ile ilgili uygulamaları hakkındaki Şiî yazarların görüşleri ele alınarak tartışılmıştır. Şiî literatürde, ilk üç halifeye yapılan benzer eleştirilerin, başta Hz. Aişe olmak üzere Talha b. Ubeydillah, Zübeyr b. Avvâm, Abdurrahman b. Avf, Sa'd b. Ebî Vakkas, Ebû Ubeyde b. Cerrâh, Said b. Zeyd, Halid b. Velid, Ebu Huzeyfe'nin azatlısı Salim gibi diğer bazı meşhur sahabîler için de yapıldığı görülmüştür. Şîa kaynaklarının ilk üç halifeyi ve bazı meşhur sahabileri kötüleyen rivâyet ve yorumlara yer vermesinin asırlar boyu müslümanları rencide ettiğine dikkat çekilmiştir.

In this study we have handled the personality of the first three caliphates Abû Bakr, 'Umar, Uthmân and Imâmiyya Shi'ite's thoughts about applications during their caliphates. These thoughts have been tried to be evaluated according to the origins of the history of Islam. As much as possible, we have also mentioned about the fourth Caliph Ali's wise, personality and some of his applications. It is stressed that there are some evidences that Ali was appointed to caliphate by the Prophet Muhammad. In almost all examined origins of Shi'ite it is put out that the clues of Imamet hypothesis have been seen with the living experiences. It has been determined that Shi'ite refused all the virtues which refered to the fırst three caliphs and made some afforts to refer the descriptions about the badly characterized persons, unbeliever and hypocrites in the verses of Qur'ân to these caliphes We have discussed the positions of the fırst three caliphes in the wars, their attitudes towards Holy Prophet, their assignments to the caliphate, their relations with Fatima and Ali, their applications on worship and judgement, with the thoughts of Shi'ite writers. In the Shi'ite literature we have put out the same criticism, about the fırst three caliphes; criticisms are made about same other famous followers (sahabe) mainly 'A'isha and then Talha b. Ubaidullah, Zubayr b. Awwâm, Abd ar-Rahman b. Awf, Sa'd b. Abî Waqqâs, Abû Ubayda b. al-Jarrâh, Sa'id b. Zaid, Khalid b. Walid and freed slave Salim of Abû Khuzayfa. We called attention to the fact that the rumours and comment in the Shia literature about the fırst three caliphes and same well-known followers of Holy Prophet hurt the muslim's feeling along the centuries.