Mümkün Âlemlerin En Mükemmeli ve Semhûdî’nin_x000D_ Gazzâlî Savunması

Abstract

Gazzâlî’nin, “mevcut evrenden daha mükemmelini yaratmak imkân dâhilindedeğildir” şeklinde ifade ettiği âlemin mükemmelliği ile ilgili düşüncesi, kendisi henüzhayattayken büyük tartışmaların ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Gazzâlî ile bu konudaaynı görüşleri paylaşan Semhûdî de onu takip ederek, içerisinde belli bir amaca yönelikkötülükler ve iyilikleri aynı anda barındıran bu âlemin, mümkün âlemler içerisindenseçilen en mükemmel âlem olduğu görüşünü savunmaktadır. Ona göre âlemin enmükemmel şekilde yaratılması, Allah’ın hür seçiminin ve mutlak iradesinin bir sonucuolarak ve hikmetinin gerektirdiği en mükemmel oluş şeklinde tezahür eder. Allah’ınhikmeti iradesi ve kudretinin sınırsız olanı sınırlı yapabileceğini söyleyen Semhûdî, Allahiçin her zaman daha mükemmelini yaratmanın imkân dahilinde olmasına rağmen bir fert için en mükemmellik vasfının seçilmesi, seçilenin o an için en mükemmel olduğuve onun Allah tarafından sınırlandırıldığı anlamına geldiğini savunur. Aynı zamandaâlemin, aklın algıladığı itibarî kavram olan en mükemmellik ile vasıflanması, onun buözelliğinin tüm zamanlar için sabit kalarak değişmez olduğu anlamına gelmemekte,mükemmel olarak var olan her şey, ilâhî hikmet böyle gerektirdiği için kendi zamanınagöre en harika olarak yaratılmaktadır. Sonuç olarak içinde bulunduğumuz âlemin imkândahilinde en mükemmel olması tartışılmaz bir gerçektir.Bu çalışmanın ana hedefi, Gazzâlî’nin, tartışmalara vesile olan âlemin mükemmelliğine dair temel düşüncesi üzerine İbnü’l-Müneyyir’in ileri sürdüğü eleştirileri ve bu eleştirilere Semhûdî’nin verdiği cevapları ana hatlarıyla ortaya koymaktır.Ghazzāli’s thought about the perfection of the world which we can express_x000D_ it as “it is impossible to create more perfect than the current world”, caused great disputes_x000D_ while he was still alive. Samhûdi, who shared the same views with Ghazzālî on this_x000D_ subject, following him, defends the thesis that the existing world which contains good_x000D_ and evil for a certain purpose at the same time is the best of all possible. According to_x000D_ him, the most perfect creation of the world is the result of God’s wisdom, free choice and_x000D_ absolute will. Samhudi, who said that God’s will, power and the divine wisdom is capable_x000D_ of making the limited unlimited, also defends the view that God’s choice of excellence_x000D_ for an individual means that it is perfect for that very moment and it is restricted by God,_x000D_ although it is always possible for God to create more perfect. At the same time, describing_x000D_ the world with the perceptual most excellent concept does not necessarily mean that it_x000D_ is invariable for all times and everything that exists perfectly is created to be the greatest_x000D_ in its own time, as divine wisdom requires it. As a result, it is an indisputable fact that the_x000D_ world we are in is the best of all possible._x000D_ Main purpose in this article isto outline the criticisms of Ibn al-Munayyir on Ghazzāli’s_x000D_ controversial thought about the perfection of the world and Samhûdî’s defense against_x000D_ these criticisms.