Türkiye’de vadeli işlemler piyasası ve Vobaş ile Cbot’un karşılaştırılması

Abstract

Vadeli işlem piyasaları, ilerideki bir tarihte teslimatı veya nakit uzlaşması yapılmak üzere herhangi bir malın, bugünden alım satımının yapıldığı piyasalardır. Vadeli İşlem borsalarının en önemli fonksiyonu etkin risk yönetimi ve geleceğe yönelik fiyat keşfidir. Bu borsalar faaliyetlerini gelişmiş ülkelerde 100 yılı aşkın bir süredir devam ettirmektedir. Ancak Türkiye ekonomisine baktığımızda, 1980’lerden beri gündemde olmasına rağmen türev piyasaların, finans sektöründe bir türlü istenilen düzeye ulaşmadığını görmekteyiz. Bu durumun nedenlerine bakıldığında en önemli unsur olarak Türkiye ekonomisinin yaşadığı kronik enflasyon ve bunun yarattığı belirsizlik ortamı gözükmektedir. İkinci önemli unsur olarak ise yüksek kamu açıkları ve bunun sonucunda bu açıkları karşılamak için çıkarılan ‘devlet iç borçlanma senetleri’ gözükmektedir. Bu piyasa yüksek enflasyon ve kamu borcu nedeniyle ekonomideki toplam kaynakların tamamını kullanan tek piyasa haline gelmiştir. Buda başka finansal ürünlerin piyasaya girmesine izin vermemiştir. Türkiye 2002 krizinden sonra geçmişten gelen sorunları çözmek için IMF ile anlaşma imzalayıp reformları aralıksız ve sorunsuz çıkarmış, bu sayede belirsizliğin sebebi olan enflasyon rakamı düşürülmüştür. Uzun vadeli düşük faizli borçlanma ile kamu borcunun milli gelire oranı da düşürülerek yeni finansal araçların piyasada kullanılmasına olanak sağlanmıştır. Bu süreç sonucunda 2002 yılında kurulan Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasında (VOBAŞ) 2005 yılında işlem yapılmaya başlanmıştır. VOBAŞ’ın mevzuat ve alt yapı bakımından Chicago Board of Trade ile benzer yönlerinin fazla olmasına karşın bu benzerliği sözleşme çeşidinde, adedinde ve yapılan işlem hacminde yakalayamadığı görülmüştür. Ancak yeterli derecede tanıtım yapılması, çeşitli yatırım avantajları sağlanması ile ekonominin istikrarlı bir şekilde büyüyerek gelişmesi durumunda VOBAŞ’ın ileride tercih edilen, işlem hacmi yüksek bir borsa haline gelmesi mümkündür.

Derivative markets are the markets, in which the transaction of any goods are performed in order to make cash agreement or its delivery in a following date. The most important function of derivative markets is the discovery of price for the future and effective risk management. In Turkish economy since 1980’s, derivative markets do not reach the demanded level in the finance sector. The reasons of this situation, is the chronic inflation of Turkish economy and the indefiniteness media, caused by it. Secondly, the most important matter is high public deficits and therefore, “governmental notes”, issued in order to meet such deficits. Such market has become the unique market, using total sources in the economy due to high inflation, public debts and do not allow the entrance of other financial products. After 2002, Turkey arranged reforms continuously by signing an agreement with IMF and thus, inflation rate was decreased. It was enabled to use new financial products in the market by decreasing rate of long term indebt with low interest and public debt to the national income. As a result, transactions started in Vadeli İşlem ve Opsiyon A.Ş. (VOBAŞ), in 2005. Although VOBAŞ has similar aspects with Chicago Board of Trade in respect to regulation and substructure, but it could not catch such similarity in type, piece of contract and performed operation volume. However, if economy continues developing steadily, with promotion and providing various investment advantages, it is possible that VOBAŞ will become a exchange, which has high operation volume.