Bir teşvik rejimi olarak dahilde işleme rejiminin ülke ihracatı ve ülke kalkınması üzerindeki etkileri: gelişimsel ve ekonomi-politik bir analiz

Abstract

BİR TEŞVİK REJİMİ OLARAK DAHİLDE İŞLEME REJİMİNİN ÜLKE İHRACATI VE ÜLKE KALKINMASI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ: GELİŞİMSEL VE EKONOMİ-POLİTİK BİR ANALİZ Türkiye’de üretimin ve kalkınmanın sürekliliğini temin için ithal girdilere ve bu girdileri temin etmek için dövize duyulan ihtiyaç döviz kazandırıcı işlemlerin teşvik edilmesi zorunluluğunu beraberinde getirmiştir. Bu anlamda 24 Ocak Kararlarıyla birlikte “ İhracata Dayalı Büyüme” modeli uygulamaya konulmuş ve ülkeye en çok döviz kazandıran faaliyet olan ihracat, yoğun bir şekilde teşvik edilmeye başlanmıştır. Önce doğrudan nakdi yardımlar olarak uygulanan teşvikler gerek verimsizlik yargısıyla gerekse uluslar arası yüklenimlerin bir neticesi olarak şekil değiştirmiş ve 1996 yılı itibarıyla eski ihracatı teşvik sistemi yürürlükten kaldırılarak bunun yerine ihracatçıların ucuz ve kaliteli girdi teminini kolaylaştırmak için Dahilde İşleme Rejimi ikame edilmiştir. Bu yıldan sonra Dahilde İşleme Rejimi kapsamında gerçekleştirilen ihracatın toplam ihracat içerisindeki payı her yıl için yüksek seviyelerde seyretmiştir. Bu veriler göz önünde bulundurulduğunda Dahilde İşleme Rejiminin analiz edilmesi 1996 yılı sonrası Türkiye ekonomisinin iktisadi kalkınma ve ihracatın gelişmesi açısından sağlıklı incelenebilmesi için bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla bu çalışmada bir iktisat politikası aracı olarak Dahilde İşleme Rejimi uygulamaları arka planı ve sonuçlarıyla birlikte ele alınmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada “Dahilde İşleme Rejimi – İhracat – Kalkınma ilişkisi” daha ziyade verimlilik ve dış etkiler bağlamında ele alınmaya çalışılmıştır. Bu amaçla Dahilde İşleme Rejiminin Türkiye’deki gelişimi, uygulama biçimi ve sonuçları ele alınmıştır. Bu doğrultuda yapılan analizler neticesinde Dahilde İşleme Rejiminin uygulandığı dönem için ihracatın teşvik edilmesi ve geliştirilmesi açısından etkili ve verimli bir uygulama olduğu ve aynı zamanda Rejimin iş dünyası, siyaset mekanizması ve uluslararası örgütler gibi birçok dışsal unsurların etkisiyle şekillendiği ve geliştirildiği bulgularına ulaşılmıştır.THE EFFECTS OF INWARD PROCESSING REGIME ON THE EXPORT PERFORMANCE AND DEVELOPMENT OF TURKISH ECONOMY: AN EVOLUTIONARY AND ECONOMY-POLITICAL ANALYSIS In Turkey, there has always been a need for import inputs and foreign exchange in order to ensure the permanency of production and development. This has brought the requirement to promote transactions earning foreign exchange. In that sense, with the January 24 Decisions “ Export-led Growth” was put into practice and export began to be encouraged intensely. In the beginning, promotions were applied as direct financial supports. However, due to the international undertakings, this type of promotions was abandoned and in 1996, Inward Processing Regime (IPR) which was developed in order to supply exporters with cheap and high quality inputs started to be applied. Since 1996, export volume effected under IPR has always been very high for every year. Acknowleding these data as given, the analysis of IPR is a pre-requisite in order to analyze Turkish economy after 1996 in the sense of economic development and promotion of export. In this study, the relation between IPR, export and development has been analyzed in the sense of efficiency and external influences. For this aim, the evolotion of IPR in Turkey, its applications and effects have been examined. As a result, it is ascertained that IPR is an effective and efficient arrangement in the sense of promotion and development of export. Additionally, it is also evidenced that IPR has been developed and evolved with a lot of external effects like business world, international organizations, and politics.