Eşanlı denklem sistemlerinde yapısal değişikliğin analizi ve 1994 krizinin yabancı sermaye yatırımlarına etkisi

Abstract

Birçok alanda özellikle ekonomik bir sistemde gerçekleşen ilişkiler karşılıklı olarak çift yönlü birbirlerini etkilemektedir. Bu gerçekten hareketle kurulan modelde eşanlı denklem sistemlerinin kullanılması gerçek sisteme uygun bir modellemenin yapılması için çoğu zaman zorunlu hale gelmektedir. Diğer bir gerçekte ekonomik olayları temsil eden değişkenlerin zaman içinde durağan bir trend izlememeleri, kırılmalar göstermeleridir. Bu çalışmada Türkiye'deki yabancı sermaye yatırımlarındaki yapısal değişikliğin bir eşanlı denklem modeli kurularak istatistiksel bazı testler ile araştırılması konusu ele alınmıştır. Çalışmanın İlk bölümünde eşanlı denklem sistemlerinin matematiksel ifadesi, belirlenme koşulları ve sistemin çözüm yöntemleri genel olarak anlatılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde yapısal değişikliğin tanımı, bu konuda yapılmış çalışmalar ve eşanlı deklemlerde yapısal değişikliğin tespit edilmesi için kullanılacak test istatistikleri ele alınmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde yabancı sermaye yatırımları konusu ele alınmış ve Türkiye'de yabancı sermaye yatırımları, genel olarak Türkiye ekonomisinde yabancı sermayenin yeri, sorunları ve tarihsel gelişimi incelenmiştir. Uygulama bölümünde ise Türkiye'de yabancı sermaye yatırımlarının ekonometrik incelenmesi amacıyla serinin durağanlığı, değişkenler arası nedensellik araştırılmış ve 1973-2001 yıllarına ait veriler ile bir eşanlı model kurulmuştur. KGSMH, döviz kuru, ücretlerdeki değişmeler, ödemeler dengesi ile yabancı sermaye yatırımları açıklanmaya çalışılmış ve belirlenen kırılma noktası esas alınarak iki farklı dönemde 1973-1994 ile 1995-2001 yılları arasındaki yapısal değişkenlik için öncelikle dönemler arası varyansın değişimi incelenerek uygun Chow, Wald ve LM testleri uygulanarak yapısal değişikliğin varolduğu ortaya konmuştur. Yapısal değişikliğin, Türkiye Ekonomisi'nde yaşanan gelişmeler gözönüne alındığında anlamlı olduğu görülmüştür. The relationships in lots of field especially in an economical system are affect each other mutually. From this wiev of point, using simultaneous equation system is needed to make appropriate model. The other fact is the variable that represents economical event, haven't a stationary trend that has some breaking points. İn this thesis, structural change in foreign direct investment for Turkish economy, making simultaneous equation model is examined using different statistical tests. In first chapter, matematical expression, identification problem and solution methods of simultaneous equation sysyem is disscussed. In second chapter defination of structural change, litarature view and test statistics using determine structural change in simultaneous equation are discussed.Third chapter is included foreign direct investment for Turkish Economy in historical process. Last chapter an simultaneous model is set invastigating causility among variables and stationary of foreign direct investment for period of 1973-2001. Examining the variance equality for unrestricted models based on breaking point at 1994 and using different statistical test existing of structural change in foreign direct investment is determined.This result is meaningful regarding to economical consequences for Turkish Economy.