Duygusal zekânın iş sağlığı ve güvenliği teknolojilerinin kabul ve kullanımı üzerindeki aracılık rolü

Abstract

Duygusal zekânın iş sağlığı ve güvenliği teknolojilerinin kabul ve kullanımı üzerindeki aracılık rolü Bu çalışma, iş kazalarının ve meslek hastalıklarının önlenmesine yönelik davranışsal değişimleri desteklemek amacıyla Teknoloji Kabul ve Kullanım Birleştirilmiş Modeli-2 (TKKBM-2) çerçevesinde iş sağlığı ve güvenliği önleme ve kontrol teknolojilerinin (İSG-ÖKT) benimsenmesini incelemektedir. Bu bağlamda performans beklentisi, çaba beklentisi, sosyal etki, kolaylaştırıcı koşullar, hedonik motivasyon, maliyet değeri ve alışkanlık gibi model bileşenlerinin davranışsal niyet üzerindeki etkisinde duygusal zekânın (DZ) aracılık rolü test edilmiştir. Çalışma, İSG-ÖKT’nin kabulünde duygusal süreçlerin etkisini değerlendiren sınırlı sayıdaki araştırmalar dikkate alındığında, bu alandaki önemli bir boşluğu doldurarak literatüre bütüncül ve yenilikçi bir katkı sunmaktadır. İSG-ÖKT araçlarını kullanan 607 çalışanı içeren bu araştırmadan, toplanan veriler, sırasıyla betimsel istatistikler, normallik testleri, madde analizleri, korelasyon analizleri, doğrulayıcı faktör analizi, güvenirlik analizi ve aracılık yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, İSG-ÖKT araçlarının kabulü ve kullanımı modelinin performans beklentisi, çaba beklentisi, sosyal etki, kolaylaştırıcı koşullar, hedonik motivasyon, maliyet değeri ve alışkanlık gibi alt boyutlarının davranışsal niyet üzerindeki etkilerinde DZ’nin kısmi bir aracılık rolü üstlendiğini ortaya koymaktadır. İSG-ÖKT araçlarının işyerlerinde riskleri azaltmada etkili bir şekilde benimsenmesi ve kullanılması yalnızca teknik özelliklerine bağlı olmayıp aynı zamanda çalışanların tutum, niyet ve davranışları tarafından da belirlenmektedir. Bu nedenle DZ, çalışanların İSG-ÖKT araçlarını kabul etme ve kullanma niyetlerini etkileyen önemli bir değişken olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, işyerinde psikolojik ve duygusal süreçlerle etkileşim halinde olan DZ’nin, İSG- ÖKT kabulünü ve güvenlik performansını artırmadaki rolünü ortaya koymakta; ayrıca DZ'nin geliştirilmesine yönelik eğitim, liderlik desteği, etkili iletişim, stres yönetimi ve performans değerlendirmesi gibi stratejilerin hem çalışanların hem de işyerlerinin güvenliğini ve verimliliğini artırarak kurumsal İSG uygulamalarına teorik ve pratik olarak katkı sağlayacağını göstermektedir.

The mediating role of emotional intelligence in the acceptance and use of occupational health and safety technologies This study examines the adoption of occupational health and safety prevention and control technologies (OHS-PCTs) within the Technology Acceptance and Usage Combined Model-2 (UTAUT-2) framework to support behavioral changes aimed at preventing occupational accidents and diseases. In this context, the mediating role of emotional intelligence (EQ) in the effect of model components such as performance expectancy, effort expectancy, social influence, facilitating conditions, hedonic motivation, cost value, and habit on behavioral intention was tested. Considering the limited number of studies evaluating the impact of emotional processes on the adoption of OHS-PCT, this study fills an important gap in this field. It contributes to the literature comprehensively and innovatively. The data collected from this study, which included 607 employees using OHS-PCT tools, were analyzed using descriptive statistics, normality tests, item analyses, correlation analyses, confirmatory factor analysis, reliability analysis, and mediation methods. The findings reveal that EQ plays a partial mediating role in the effects of the OHS-PCT tool acceptance and usage model's sub-dimensions, such as performance expectation, effort expectation, social influence, facilitating conditions, hedonic motivation, price value, and habit, on behavioral intention. The effective adoption and use of OHS-PCT tools in workplaces to reduce risks is not solely dependent on their technical features but is also determined by employees' attitudes, intentions, and behaviors. Therefore, EQ is an important variable influencing employees' intentions to adopt and use OHS-PCT tools. This study highlights the role of EQ, which interacts with psychological and emotional processes in the workplace, in enhancing OHS-PCT acceptance and safety performance; it also demonstrates that strategies such as training, leadership support, effective communication, stress management, and performance evaluation to enhance both employee and workplace safety and productivity, thereby contributing to organizational OHS practices both theoretically and practically.