Kooperatif bankacılığı ve sosyo ekonomik etkileri - bir model önerisi

Abstract

Kooperatifçilik toplumların sosyal ve ekonomik olarak çok fazla fayda üretmesini sağlayan ve toplumsal üretkenliğe ve sosyal sermâyeye katkısı bulunan önemli bir kavramdır. Kooperatif işletmelerin finansal açıdan desteklenmesi ve finansal özgürlüklerine kavuşmaları dünya uygulamalarında kooperatif bankaları veya kredi birlikleri aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Türkiye’de ise kooperatifler finansmanlarını kamu bankaları aracılığı ile kredi kullanarak gerçekleştirmektedir. Kooperatiflerin ihtiyaçlarına göre bu şekilde finansman temin etmeleri sistematik bir yapıya kavuşmamıştır. Kooperatifleri destekleyecek ve uygun koşullarda kredi sağlayacak finansal kurumların bulunmayışı kooperatiflerin sorunlarını aşmalarını yetersiz kılmaktadır. Bu nedenle, kooperatifleri özel olarak finansal açıdan destekleyecek ve yine kooperatifler tarafından kurulacak kooperatif bankalarının gerekliliği kaçınılmazdır. Bu tezin amacı, Türkiye sosyolojisine ve ekonomisine uygun olarak, özellikle çiftçi ve esnafı destekleyecek bir kooperatif bankasının kurulması için gerekli olan şartları araştırmak, Türkiye’de uygulanabilir bir kooperatif bankacılık modelini, mevzuat, iş ve işleyiş model alternatifleriyle birlikte tüm boyutlarıyla ortaya koymak ve bu bankanın olası tüm sosyal ve ekonomik etkilerini analiz etmektir. Bu çalışmanın amacı doğrultusunda, kooperatifçilik dünya örnekleri dikkate alınarak kavramsal ve kurumsal olarak irdelenmiş, kooperatifçiliğin farklı ülkelerde uygulama şekilleri ve kooperatif finans kurumları incelenmiştir. Ayrıca, Türkiye’de kurulması olası bir kooperatif bankasına yönelik nasıl bir süreç izlenmesi gerektiği, bu bankaların sermâye yapıları, kredi kaynakları, yönetim yapısı, örgütlenme modeli, mevzuat altyapısı ve işleyiş modeli araştırılmıştır. Kooperatifçilik konusunda sektörel deneyimi veya kooperatifçilik bilgisi olan kişilere yapılan bir anket uygulaması ile Türkiye’de kooperatifçilik ve kooperatif bankacılığının uygulanabilirliği ve sosyo ekonomik etkilerine yönelik önemli çıkarımlarda bulunulmuştur. Sonuç olarak tarımsal-kırsal ve esnaf-kentsel alanda hizmet verecek iki ayrı ve geniş lisanslı kooperatif bankasının kurulmasının ülkemiz için en optimum çıktı olabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Cooperatives are an important concept that contributes to societal productivity and social capital, enabling societies to generate many social and economic benefits. In global practice, cooperative enterprises are financially supported and financially independent through cooperative banks or credit unions. In Turkey, cooperatives are financed by public banks through loans. There is no systematic structure for cooperatives to obtain financing in this way according to their needs. The lack of financial institutions to support cooperatives and provide loans on favorable terms makes it difficult for cooperatives to overcome their problems. Therefore, it is inevitable that cooperative banks should be established by cooperatives to specifically support cooperatives financially. The purpose of this thesis is to investigate the conditions necessary for the establishment of a cooperative bank that will support farmers and tradesmen in particular, in accordance with the sociology and economy of Turkey, to present a viable cooperative banking model in Turkey with all its dimensions, including legislation, business and operation model alternatives, and to analyze all possible social and economic impacts of this bank. For the purpose of this study, the conceptual and institutional aspects of cooperatives have been analyzed by taking into account examples from around the world, and the implementation of cooperatives in different countries and cooperative financial institutions have been examined. Furthermore, the process to be followed for a possible cooperative bank to be established in Turkey, its capital structure, credit resources, management structure, organizational model, legislative infrastructure, and operational model were investigated. Through a questionnaire survey of people with sectoral experience or knowledge of cooperatives, important conclusions were drawn about the feasibility and socio-economic impact of cooperatives and cooperative banking in Turkey. As a result, it was concluded that the establishment of two separate and broadly licensed cooperative banks to serve agricultural-rural and artisan-urban areas would be the optimum outcome for Turkey.