İlk tedvin döneminde Hanefi mezhebi literatürünün kayıp eserleri

Abstract

Bu çalışmada, fıkıh literatürünün ilk örneklerini ortaya koyan ve böylece hem bu ilmin hemde Hanefî mezhebinin ilk müdevvinleri olan üç müçtehit fakihin; Ebû Yûsuf, Muhammed b.El-Hasen eş-Şeybânî ve Hasan b. Ziyâd el-Lüʾlüî’nin günümüze ulaşmayan eserleri konuedilmiştir. Çalışmanın temel malzemesini, biyo-bibliyografik eserlerin yanı sıra, başta V/ XI.asrın Bağdatlı fakihlerinden Nâtıfî'nin el Ecnâs'ı olmak üzere, Serahsî'nin el Mebsût'u, Ebû'l-Leys es-Semerkandî'nin ʿUyûnü'l-mesâil'i ve Burhaneddin el-Buhârî'nin el-Muhîtu'l-Burhânî'si ile diğer fürû-ı fıkıh eserleri üzerinde yapılan okumalar ve elektronik ortamlardakitaramalar ortaya çıkarmıştır. Ortaya koyduğu bulgular itibariyle, biyo-bibliyografikeserlerden daha ziyâde fıkıh literatürünün birer parçası olan bu furû-ı fıkıh eserlerinedayanması, çalışmanın mümeyyiz vasfını teşkil etmektedir. Çalışmada, fıkıh ilminin ilktedvin döneminin ürünleri olan bu kayıp literatürün tespiti ve tanıtımı hedeflenmiştir.

This study aims to introduce the lost works of three leading mujtahids (interpreters of sharî‘a)and faqîhs (jurists) who were early compilers of both Islamic Law and the Hanafî School,namely Abû Yûsuf, Muhammad b. al-Hasan al-Shaybânî, and Hasan b. Ziyâd al-Lu’luî. Ittraces these lost works in the bio-bibliographical works as well as a number of primarysources on substantive law (furû‘ al-fıqh) such as particularly al-Ajnâs of al-Natıfî, who wasone of the prominent Hanafî jurists in the fifth/ eleventh century-Baghdad, al-Sarakhsi’sal-Mabsût, Abu al-Layth al-Samarqandi’s ‘Uyûn al-Masâ’il, Burhân al-Dîn al-Bukhârî’sal-Muhît al-Burhânî. It is the characteristic feature of this study that it is based on especiallythese substantive law works which were, and are, indispensable part of Islamic Law ratherthan bio-bibliographical books. The main contribution of this study is to identify andintroduce these missing works which are the products of the first codification period ofIslamic Law.