Politik yetinin örgütsel sapma üzerindeki etkisinde meritokrasinin düzenleyici rolü

Abstract

ÖZETAraştırmanın amacı, ulusal ve uluslararası yazında nadiren çalışılmış ve son dönemde dikkat çeken bir konu olan politik yeti ile meritokrasi (liyakat ile yönetme) kavramlarının, örgütlerde olumsuz davranışlar ve üretkenlik karşıtlığından saldırganlığa kadar uzanan geniş bir yelpazede ele alınan örgütsel sapma kavramı üzerindeki etkisini incelemektir. Ulaşılabildiği kadarıyla bu üç kavram, daha önce ulusal ve uluslararası yazında birlikte araştırılmamıştır. Araştırmanın verileri İstanbul ilinde, basit rastlantısal örnekleme tekniğiyle birlikte anket yöntemi uygulanarak elde edilmiştir. Katılımcılardan dönüşü sağlanan 412 adet anket formu üzerinden, IBM SPSS 20.0 kullanılarak analizler yapılmıştır. Bu analizler neticesinde katılımcıların; sosyal yetkinlik (politik yetinin boyutu) seviyeleri arttıkça, kişisel ve görevden sapma davranışlarını (örgütsel sapmanın boyutları) daha az sergiledikleri tespit edilmiştir. Genel olarak politik yeti seviyeleri yüksek olan bireylerin örgütsel sapma davranışlarını düşük düzeyde sergiledikleri ortaya konmuştur. Ek olarak meritokrasinin, politik yetinin örgütsel sapma üzerindeki etkisinde düzenleyici bir role sahip olduğu da belirlenmiştir. Ayrıca katılımcıların demografik özelliklerinin; politik yeti, meritokrasi ve örgütsel sapma değişkenleriyle ilişkisine yönelik önemli sonuçlara da ulaşılmıştır. İÇİNDEKİLERI. BÖLÜM 1. POLİTİK YETİ ........................................................................................................... 4 1.1. Politik Yeti Kavramı ............................................................................................. 7 1.2. Politik Yetinin Önemi ......................................................................................... 11 1.3. Politik Yetinin Boyutları ..................................................................................... 16 1.3.1. Sosyal Beceriklilik ...................................................................................... 17 1.3.2. Kişiler Arası Etki ........................................................................................ 21 1.3.3. Network Yeteneği ....................................................................................... 23 1.3.4. İçtenlik ........................................................................................................ 28 1.4. Politik Yetinin Öncülleri ve Yorumlamaları ...................................................... 29 1.5. Örgütlerde Politik Yetiyle İlişkili Kavramlar ..................................................... 35 1.5.1. İş Performansı ve Politik Yeti İlişkisi ......................................................... 38 1.5.2. Kariyer Başarısı ve Politik Yeti İlişkisi ...................................................... 40 1.5.3. Stres ve Politik Yeti İlişkisi ........................................................................ 43 1.5.4. Liderlik, Takım Çalışması ve Politik Yeti İlişkisi ...................................... 45 1.5.5. İzlenim Yönetimi ve Politik Yeti İlişkisi…………………………………..47 II. BÖLÜM 2. MERİTOKRASİ ....................................................................................................... 50 2.1. Liyakat Sistemi ve Temel İlkeleri ....................................................................... 59 2.2. Kayırmacılık ....................................................................................................... 63 2.2.1. Nepotizm ..................................................................................................... 66 2.2.2. Kronizm ...................................................................................................... 69 2.2.3. Partizanlık ................................................................................................... 70 2.2.4. Hizmet Kayırmacılığı ................................................................................. 74 2.2.5. Klientalizm .................................................................................................. 76 2.2.6. Patronaj ....................................................................................................... 78 2.2.7. Cinsel Kayırmacılık .................................................................................... 80 2.3. Meritokrasi ve Kurumsallaşma ........................................................................... 82 III. BÖLÜM 3. ÖRGÜTSEL SAPMA ............................................................................................... 87 3.1. Örgütsel Sapma Kavramı .................................................................................... 89 3.2. Örgütsel Sapma ile İlgili Temel Yaklaşımlar ..................................................... 92 3.2.1. İş Yeri Saldırganlığı Yaklaşımları .............................................................. 93 3.2.2. Hollinger ve Clark'ın İş Yeri Sapması Yaklaşımı ....................................... 97 3.2.3. Vardi ve Wiener'in Kötü Davranış Yaklaşımı ............................................ 98 3.2.4. Gruys ve Sackett'in Zararlı İş Davranışları Yaklaşımı ............................. 100 3.2.5. O’Leary-Kelly, Griffin ve Glew'in Örgütsel Zarar Verme/ Yıkıcı Davranış Yaklaşımı ...................................................................................................................... 103 3.2.6. Robinson ve Bennett'in Örgütsel Sapma Yaklaşımı ................................. 104 3.2.6.1. Örgüte Yönelik Sapma ...................................................................... 107 3.2.6.1.1. Mülkiyet/ Ekipman Sapması ...................................................... 107 3.2.6.1.2. Üretim Sapması......................................................................... 113 3.2.6.2. Bireyler Arası Sapma ........................................................................ 115 3.2.6.2.1. Kişisel Saldırganlık ................................................................... 116 3.2.6.2.2. Politik Sapma ............................................................................ 118 3.3. Örgütsel Sapmanın Sonuçları ........................................................................... 120 IV. BÖLÜM 4. POLİTİK YETİNİN ÖRGÜTSEL SAPMA ÜZERİNDEKİ ETKİSİNDE MERİTOKRASİNİN DÜZENLEYİCİ ROLÜNE YÖNELİK BİR ARAŞTIRMA ...................................................................................................................................... 123 4.1. Araştırmanın Amacı ve Önemi ......................................................................... 126 4.2. Araştırmanın Yöntemi ...................................................................................... 128 4.2.1. Evren ve Örneklem ................................................................................... 128 4.2.2. Araştırmanın Sınırlılıkları ......................................................................... 129 4.2.3. Araştırmada Kullanılan Ölçekler .............................................................. 129 4.2.4. Araştırmada Kullanılan Ölçeklerin Geçerlik ve Güvenirlik Analizleri .... 132 4.3. Araştırmanın Modeli ve Hipotezleri ................................................................. 137 4.4. Demografik Bulgular ........................................................................................ 139 4.4.1. Demografik Özellikler ile Araştırma Değişkenlerinin İlişkisi .................. 141 4.5. Hipotezlere İlişkin Bulgular .............................................................................. 144 5. SONUÇ VE ÖNERİLER........................................................................................ 154 KAYNAKÇA ............................................................................................................... 162 EKLER ........................................................................................................................ 179 Ek 1: Anket Formu ................................................................................................ 180

ABSTRACTThe aim of this study is to examine the impact of political skill which is a rarely studied subject in the national and the international literature and a recently attention grabbing subject and meritrocracy on organisational deviance. Organisational deviance has been discussed within a wide range of variables from negative behaviours in organisations and the opposition to the productivity to the aggression. As far as can be reached, these three concepts have not been investigated together before in the national and the international literature. The data of this study has been obtained by using survey method in the simple random sampling technique in Istanbul. Analysis has been done through 412 questionnaires provided from participants, with the help of IBM SPSS 20.0 statistics programme. As a result of this analysis, it has been demonstrated that the participants have displayed less deviation in personal and professional tasks (dimensions of the organizational deviation) as the level of their social competence (dimension of political skill) has increased. It has been revealed that in general, individuals with high levels of political skill have displayed low levels of organisational deviation behaviour. In addition, it has also been observed that meritocracy has a regulatory role in the impact of political skill on organizational deviation.Also, important conclusions have been reached about the relationship between the demographic information of the participants and the variables of political skill, organisational deviation and meritocracy.İÇİNDEKİLERI. BÖLÜM 1. POLİTİK YETİ ........................................................................................................... 4 1.1. Politik Yeti Kavramı ............................................................................................. 7 1.2. Politik Yetinin Önemi ......................................................................................... 11 1.3. Politik Yetinin Boyutları ..................................................................................... 16 1.3.1. Sosyal Beceriklilik ...................................................................................... 17 1.3.2. Kişiler Arası Etki ........................................................................................ 21 1.3.3. Network Yeteneği ....................................................................................... 23 1.3.4. İçtenlik ........................................................................................................ 28 1.4. Politik Yetinin Öncülleri ve Yorumlamaları ...................................................... 29 1.5. Örgütlerde Politik Yetiyle İlişkili Kavramlar ..................................................... 35 1.5.1. İş Performansı ve Politik Yeti İlişkisi ......................................................... 38 1.5.2. Kariyer Başarısı ve Politik Yeti İlişkisi ...................................................... 40 1.5.3. Stres ve Politik Yeti İlişkisi ........................................................................ 43 1.5.4. Liderlik, Takım Çalışması ve Politik Yeti İlişkisi ...................................... 45 1.5.5. İzlenim Yönetimi ve Politik Yeti İlişkisi…………………………………..47 II. BÖLÜM 2. MERİTOKRASİ ....................................................................................................... 50 2.1. Liyakat Sistemi ve Temel İlkeleri ....................................................................... 59 2.2. Kayırmacılık ....................................................................................................... 63 2.2.1. Nepotizm ..................................................................................................... 66 2.2.2. Kronizm ...................................................................................................... 69 2.2.3. Partizanlık ................................................................................................... 70 2.2.4. Hizmet Kayırmacılığı ................................................................................. 74 2.2.5. Klientalizm .................................................................................................. 76 2.2.6. Patronaj ....................................................................................................... 78 2.2.7. Cinsel Kayırmacılık .................................................................................... 80 2.3. Meritokrasi ve Kurumsallaşma ........................................................................... 82 III. BÖLÜM 3. ÖRGÜTSEL SAPMA ............................................................................................... 87 3.1. Örgütsel Sapma Kavramı .................................................................................... 89 3.2. Örgütsel Sapma ile İlgili Temel Yaklaşımlar ..................................................... 92 3.2.1. İş Yeri Saldırganlığı Yaklaşımları .............................................................. 93 3.2.2. Hollinger ve Clark'ın İş Yeri Sapması Yaklaşımı ....................................... 97 3.2.3. Vardi ve Wiener'in Kötü Davranış Yaklaşımı ............................................ 98 3.2.4. Gruys ve Sackett'in Zararlı İş Davranışları Yaklaşımı ............................. 100 3.2.5. O’Leary-Kelly, Griffin ve Glew'in Örgütsel Zarar Verme/ Yıkıcı Davranış Yaklaşımı ...................................................................................................................... 103 3.2.6. Robinson ve Bennett'in Örgütsel Sapma Yaklaşımı ................................. 104 3.2.6.1. Örgüte Yönelik Sapma ...................................................................... 107 3.2.6.1.1. Mülkiyet/ Ekipman Sapması ...................................................... 107 3.2.6.1.2. Üretim Sapması......................................................................... 113 3.2.6.2. Bireyler Arası Sapma ........................................................................ 115 3.2.6.2.1. Kişisel Saldırganlık ................................................................... 116 3.2.6.2.2. Politik Sapma ............................................................................ 118 3.3. Örgütsel Sapmanın Sonuçları ........................................................................... 120 IV. BÖLÜM 4. POLİTİK YETİNİN ÖRGÜTSEL SAPMA ÜZERİNDEKİ ETKİSİNDE MERİTOKRASİNİN DÜZENLEYİCİ ROLÜNE YÖNELİK BİR ARAŞTIRMA ...................................................................................................................................... 123 4.1. Araştırmanın Amacı ve Önemi ......................................................................... 126 4.2. Araştırmanın Yöntemi ...................................................................................... 128 4.2.1. Evren ve Örneklem ................................................................................... 128 4.2.2. Araştırmanın Sınırlılıkları ......................................................................... 129 4.2.3. Araştırmada Kullanılan Ölçekler .............................................................. 129 4.2.4. Araştırmada Kullanılan Ölçeklerin Geçerlik ve Güvenirlik Analizleri .... 132 4.3. Araştırmanın Modeli ve Hipotezleri ................................................................. 137 4.4. Demografik Bulgular ........................................................................................ 139 4.4.1. Demografik Özellikler ile Araştırma Değişkenlerinin İlişkisi .................. 141 4.5. Hipotezlere İlişkin Bulgular .............................................................................. 144 5. SONUÇ VE ÖNERİLER........................................................................................ 154 KAYNAKÇA ............................................................................................................... 162 EKLER ........................................................................................................................ 179 Ek 1: Anket Formu ................................................................................................ 180