Kar amacı gütmeyen organizasyonlarda iç kontrol sisteminin incelenmesi

Abstract

TEZ ÖZETİ Kar amacı gütmeyen organizasyonlar üçüncü sektör olarak kabul edilir. Kar amacı gütmeyen organizasyonlara, kar için olmayan organizasyonda denilir. Çünkü bu tür organizasyonlar hizmetlerini düşük bedelle satıyorlar ve toplum yararını karın önünde tutuyorlar. Bu tip organizasyonların üç çeşidi vardır. Müşteri odaklı organizasyonlar, kamu odaklı organizasyonlar ve üye odaklı organizasyonlar. Bazen kar amacı gütmeyen organizasyonlarda lig biçimindeyseler lokal olan alt birimlerine maksimum özerklik verilebilir. Fakat bu şekilde finansal hatalardan bu lokal alt birim korunmamış olabilir. Lig şeklindeki organizasyonlar genellikle çok karmaşık yapıdadır. Bunların ayrı düzenleyici kanunları vardır. Bazı kar amacı gütmeyen organizasyonlar gelir desteklerini öncelikle yardım kuruluşlarına ve bağışlara bağlamışlardır. Organizasyonun gelirleriyle organizasyonun kapasitesini arttıramama sorununa gelir sendromu adı verilir. Çoğu ülkelerde kar amacı gütmeyen organizasyonların vergide özel konumları vardır. Kar amacı gütmeyen organizasyonlarda vergi muafiyeti durumu vardır. Özellikle gelir vergisinde muafiyet tanınır, ancak bu muafiyetler diğer vergiler içinde geçerlidir. Kar amacı gütmeyen organizasyonların finansal bağışçılarının da bazı kolaylıklar tanınır. Kar amacı gütmeyen organizasyonlardaki muhasebe sistemi çoğu işletmelerde olduğu gibi kayıt tutmayla başlar. Kayıt tutma iki türlü olur. Manuel sistem ve otomatik sistem. Manuel sistemde girişler ve giriş toplamları elle yapılır. Otomatik sistemde ise bilgisayar programlı temellidir. Kar amacı gütmeyen organizasyonlarda finansal yöneticilerin kullandığı iki tip rapor vardır. Bu iki tip raporlarda basit ve kompleks şeklinde aynı zamanda kullanılabilir. Bunlar matematiksel ve fikir olarak kolayca anlaşılabilir. Bu raporları hazırlarken iki yaklaşım vardır. Finansal raporlama ve yönetim raporlaması. 1920’nin başına kadar kar amacı gütmeyen organizasyonlar normal muhasebe sistemini uygulamaktaydı. Kar amacı organizasyonlar işlemlerin muhasebeleştirilmesi diye alternatif ekleme yapmışlardır. Bu yöntemde karlılığa bakılmaz. Fakat bütçeye uygunluk bakılır. Bu da diğer sektörlerle kar amacı gütmeyen sektör arasında muhasebe açısından fark yaratmıştır. Kar amacı gütmeyen organizasyonlarda dört tür bütçe vardır. Bunlar yıllık bütçeler, kasa bütçeleri, sermaye bütçesi ve program bütçesidir. Kasa bütçesi bir daha ki aya yapılacak nakit harcamalarını ve nakit gelirlerini gösterir. Program bütçesinde ise bunların her yıl geliştirilmesi gereklidir. Bunlar uygulanmadan önce bu projelere ilişkin planların ve finansal maliyetlerin iyi hesaplanması gerekir. Bu tip bütçelerde kar amacı gütmeyen organizasyonlar yönetim maliyetlerini minimize etmeye çalışırlar. Kar amacı gütmeyen organizasyonlarda iç kontrol sisteminin temeli olan kontroller vardır. Bunlar yönetim kontrolleri, faaliyetlerin kontrolü ve muhasebe kontrolleridir. Yönetim kontrolleri, yönetimin organizasyonun verimliliğini ve etkinliğini kontroller ve sonuçlar açısından arttıran kontrolleridir. Muhasebe kontroller, muhasebe iç sisteminin temelini oluşturan kontrollerdir. Faaliyetlerin kontrollerinde kontrol hedefleri önemli yer tutar. Her kontrol görevlerine kontrol hedefleri tanımlanmıştır. Kar amacı gütmeyen organizasyonlarda iç kontrol sisteminin oluşturulması gereklidir. Bunun gerekçeleri beş tanedir. Bunlar muhasebe açısından kurul beklentileri, koruma, etkinlik, hile korumasıdır. İç kontrol sisteminde COSO birleşenleri ABD’de en çok kabul iç kontrol yapısıdır. COSO iç kontrol sistemini beş birleşenle tanımlar. Bunlar kontrol ortamı, risk değerleme, kontrol aktiviteleri, bilgi ve iletişim, görüntülemedir. Kar amacı gütmeyen organizasyonların bu birleşenlere ait bu tip organizasyona özgü iç kontrol prosedürleri vardır. Kar amacı gütmeyen organizasyonların iç kontrol sistemi bölümleri iç kontrol sisteminde COSO birleşenleri, finans iç kontrol sistemi, muhasebe iç kontrol sistemi ve vergi iç kontrol sistemidir. Türkiye’de kar amacı gütmeyen organizasyonlarda sermaye kapasitesini arttıramama sorunu vardır. Eğer iç kontrol sistemlerini etkin kurarlarsa, hata ve hileler azalır, bu sayede kar amacı gütmeyen organizasyonlar gelir sendromunu aşar. Kar amacı gütmeyen organizasyonların iç kontrol sistemi bölümleri iç kontrol sisteminde COSO birleşenleri, finans iç kontrol sistemi, muhasebe iç kontrol sistemi ve vergi iç kontrol sistemidir. Türkiye’de kar amacı gütmeyen organizasyonlarda sermaye kapasitesini arttıramama sorunu vardır. Eğer iç kontrol sistemlerini etkin kurarlarsa, hata ve hileler azalır, bu sayede kar amacı gütmeyen organizasyonlar gelir sendromunu aşar. THESİSEveryone is accepted that non-profit organizations is third sector. Non-profit organizations is also called not for profit organizations. Because this kind of organizations sell their products lower amount than other organizations. Non-profit organizations first aim is social benefit. Non-profit organizations income is based on donations. Because of that non-profit organizations cannot enlarge their capital capacity. This is the biggest problem of non-profit organizations. In many countries non-profit organizations may apply for tax exempt status, so that the organizations itself may be exempt from income tax and other taxes. And so that financial donors may claim back any income tax paid on donations, or deduct from their own tax liability the amount of donation. In non-profit organizations financial managers use two type of reports. They are financial reporting, management reporting. They can be simple or complex. These reports are easily understandible. Non-profit organizations accounting system is same with the other organizations until 1920. After 1920 non profit organizatons is added alternative method to their accounting system. This method is called fund accounting. This method make financial operations more complex. Non-profit organizations internal control system has two compounds. First compound is controls, these are management controls, accounting controls, operation controls. Second part is internal control system parts. These are COSO internal control compounds, tax internal control system, financial internal control system, accounting internal control system. These systems form internal control system. In Turkey, non-profit organizations cannot enlarge their capital capacity. If non-profit organizations build efficient internal control system, fraud and mistakes occur less so they can enlarge their capital capacity.