Âdetü’l-Kur’an (Kur’an’ın ifade ve üslûp örfü)

Abstract

Kur’an’ın sözdizimi, nazmı, kelime seçimi, anlatım tarzı başta olmak üzere üslûp ve ifadedeki yerleşik örfü “Âdetü’l-Kur’an” olarak kabul edilmektedir. Allah-vahiy-insan ilişkisi üzerinden bu tabirin âdetullah ve âdetü’l-Arapla birlikte değerlendirilmesi gerekli görülmüştür. Kur’an’ın ifade ve üslûp örfünün “âdet” kelimesi ile terimleşmesi Zemahşerî (ö. 538/ 1144) ve Fahreddîn Râzî’nin (ö. 606/ 1210) tefsirlerinde yoğun bir şekilde “عادة الله في كتابه” (Allah’ın kitabındaki âdeti) ifadesini kullanmasıyla ilişkilidir. Bu tabirin âdetullah ile ilişkisi kelâmî bir arka plana sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bikâî’nin (ö. 885/ 1480) ise siyaktan anlaşılan ve zikredilmesi gerekmeyen ifadenin hazfedilmesi gibi Arapça ile alakalı bir kaideyi “Âdetü’l-Kur’an” şeklinde kabul etmesi, bu tabirin âdetü’l-Arap ile ilişkisini göstermektedir. Aynı şekilde Taberî, İbn Kuteybe, İbn Sinân Hafâci ve Şâtıbî’nin ifade ettiği üzere Kur’an metninin milâdî 7. yüzyıl Arapların dil kullanım tarzları üzere inmesi bu çalışmada âdetü’l-Arap meselesini değerlendirmeyi gerekli kılmıştır. “Âdetü’l-Kur’an” ifadesiyle alakalı meselelerin Kur’an ilimlerine dair yazılan eserlerde üslûp başlığı altında ele alındığı görülmüştür. İbn Âşûr “Âdetü’l-Kur’an” tabirini tefsirinde ilk kez müstakil olarak değerlendirmekle beraber yüzden fazla âyetin tefsirinde bu tabiri kullanarak terimleşmesinde etkin olmuştur. XX. ve XXI. yüzyılda yazılan tefsirlerde “Âdetü’l-Kur’an” ifadesinin kullanımının arttığı tespit edilmiştir. Ayrıca “Âdetü’l-Kur’an” olarak değerlendirilen yerleşik ifade ve üslûp âdetlerinin istisnaları olduğuna rastlanmıştır. İstisna ve âdet arasındaki ilişki anlaşılmaya çalışılmıştır.

The syntax, versification, word choice and turn of expression of the Quran and the established custom in the wording are accepted as “Âdat al-Qur’an”. It has been deemed necessary to evaluate this term together with âdatullah and âdat al-Arab based on the relationship between Allah, revelation and human. The reason why Quran's expression and style are embodied as a term in the word “custom”(âdat) is related to the intensive use of the phrase “عادة الله في كتابه” in the commentaries of Zamakhshari (d. 538/ 1144) and Fahreddîn Razi (d. 606/ 1210). It is understood that this term has a theological background. The fact that Bikâî (d. 885/ 1480) accepts a rule related to Arabic language as “Âdat al-Qur’an”, such as the omission of a statement that is understood from background and does not need to be mentioned, reveals the relationship of this expression with the âdat al-Arab. Just like, as Tabari, Ibn Kutayba, Ibn Sinân Hafâci and Shatibi stated, the text of the Quran was sent down in accordance with the language usage of 7th century Arabs and thus it is necessary to evaluate the âdat al-Arab issue. It has been observed that the issues related to the expression “Âdat al-Qur’an” are discussed under the title of style in the works written on the fields related to Quran. Ibn Âshûr investigated the expression “Âdat al-Qur’an” as a unique phrase for the first time in his interpretation, and he was effective in terms of putting it in the terminology by using this expression in the interpretation of more than a hundred verses. It has been determined that the use of the expression “Âdat al-Qur’an” has increased in commentaries written in the 20th and 21st century. In addition, it has been found that there are exceptions to the established expressions and styles that are considered as “Âdat al-Qur’an”. The relationship between exception and custom has been tried to be understood.