Publication: Zemahşerî’nin el-Keşşâf’ında kıraat olgusu
Abstract
Adı ve Soyadı: Mustafa KILIÇ Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı: Tefsir Prof. Dr. Nihat TEMEL Tez türü ve Tarihi: Doktora – Mayıs 2014 Zemahşerî, Keşşâf, kıraat, tefsir, kârî, kurrâ, mütevâtir, sahih, şâz, meşhur, müdrec, mütevâtir/ sahih kıraatlerin şartları, Arap dili, Mutezile, lehçe, tevcih, sarf, nahiv, irab, harf, edat, mushaf, mushaf hattı, rivâyet, nakil, senet, seb‘a, aşere, kıraat-i seb‘a, kıraat-i aşere, yedi kıraat, on kıraat, on dört kıraat.
ZEMAHŞERÎ’NİN el-KEŞŞÂF’INDA KIRAAT OLGUSU Sahih ve şâz vecihleriyle, bir bütün olarak Kur’ân kıraatleri, âyetlerin anlaşılmasına önemli ölçüde katkı sağlamaktadır. Bu araştırmanın amacı, İbn Mücâhid’den sonra kıraat-i seb‘a’nın halk ve âlimler nezdinde yaygınlık kazandığı bir dönemde yaşamış olmasına karşın, tefsirinde, sahîh kıraatlerin yanı sıra, şâz kıraatlerden de etkin bir şekilde yararlanan Zemahşerî’nin el-Keşşâf’ındaki kıraat olgusunu ortaya koymaktır. Araştırma, temelde üç ana bölümden oluşmaktadır. Zemahşerî’nin hayatı ve kıraatler hakkında vermeyi amaçlamaktadır. Bu bölümde, ayrıca, Zemahşerî-kıraat ilişkisi çerçevesinde, onun kıraatte kaynakları, kıraatleri nakil yöntemi ve genel olarak tabi olduğu kıraat imamı konuları ele alınmıştır. İkinci bölümde, kıraat-Arap dili ilişkisi bağlamında muhtelif pek çok meseleye temas edilmiş; Zemahşerî’nin tefsirinde uyguladığı yönteme uygun olarak, bu başlıkların Kur’ân tefsiriyle olan irtibatı kurulmuştur. Üçüncü bölümde, Zemahşerî’nin kıraat tasavvurunu tespit etmek amacıyla, onun kıraatleri kabul şartları açısından durumu belirlenmiş; daha sonra kıraat-tefsir ilişkisi çerçevesinde çeşitli başlıklar incelenmiştir. Bu bölümde son olarak kıraatler temelinde Zemahşerî’ye yöneltilen tenkitler tespit edilmiş ve bunların değerlendirilmesi yapılmıştır. Tez boyunca ele alınan konular, Zemahşerî öncesi ve sonrası âlimlerle mukayeseli olarak işlenmiş; İslam tefsir geleneğinde Zemahşerî’nin yeri, kıraatler açısından, tespit edilmeye çalışılmıştır. Name and Surname: Mustafa KILIC Department: Divinity Science: Interpretation of the Qur’ân Supervisor: Prof. Dr. Nihat TEMEL Degree Awarded and Date: PhD - May 2014 Key words: al-Zamakhshari, al-Kashshaaf, Mu‘tazilite, Qur’an, commentary, exegesis, tafseer, qiraat, variant readings of the Qur’an, reader, validity, authentic, canonical, non-canonical, inauthentic, saheeh, shadhdh, mutawatir, mudraj (interpolated), mashhur, al-Mushaf, Arabic, dialect, chain, narrative, seven readings of the Qur’ân, ten readings of the Qur’ân. ABSTRACT THE PHENOMENON OF QIRAAT IN AL-ZAMAKHSHARI’S AL-KASHSHAF With canonical/ authentic (saheeh) and non-canonical (shadhdh) narratives, qiraats (variant readings of the Qur’an) contribute to interpretation of the verses. The aim of this study is to determine the phenomenon of qiraat in al-Zamakhshari’s al-Kashshaf; because despite al-Zamakhshari lived after Ibn al-Mujahid period which seven readings of the Qur’ân had spread among muslim scholars and society, he benefited from both authentic and non-canonical qiraats in his commentary. The study is comprised mainly of three chapters. The first chapter; aims to give about al-Zamakhshari’s life and qiraats. In addition, within the al-Zamakhshari and qiraat relation framework; his qiraat’s sources, his transmission method of qiraats and which qiraat imam whom was accepted by al-Zamakhshari’s subjects studied in this chapter. In the second chapter; in the context of qiraat-Arabic language relation it is argued many different subjects; in accordance with al-Zamakhshari’s method, it is linked the relations of these subjects with Qur’ânic interpretation. In the third chapter; considering to determine al-Zamakhshari’s perception of qiraat, his situation was stated in terms of conditions for the validity of qiraats; afterwards different subjects were studied in the context of interpretation-Arabic language relation. In this chapter, finally critiques which were expressed by other scholars to al-Zamakhshari in the context of qiraats were detected and examined. The subjects in the thesis were examined comparatively with other sources. Hence it is aimed to determine al-Zamakhshari’s place in the tafseer (interpretation of the Qur’ân) literature in terms of qiraats.
ZEMAHŞERÎ’NİN el-KEŞŞÂF’INDA KIRAAT OLGUSU Sahih ve şâz vecihleriyle, bir bütün olarak Kur’ân kıraatleri, âyetlerin anlaşılmasına önemli ölçüde katkı sağlamaktadır. Bu araştırmanın amacı, İbn Mücâhid’den sonra kıraat-i seb‘a’nın halk ve âlimler nezdinde yaygınlık kazandığı bir dönemde yaşamış olmasına karşın, tefsirinde, sahîh kıraatlerin yanı sıra, şâz kıraatlerden de etkin bir şekilde yararlanan Zemahşerî’nin el-Keşşâf’ındaki kıraat olgusunu ortaya koymaktır. Araştırma, temelde üç ana bölümden oluşmaktadır. Zemahşerî’nin hayatı ve kıraatler hakkında vermeyi amaçlamaktadır. Bu bölümde, ayrıca, Zemahşerî-kıraat ilişkisi çerçevesinde, onun kıraatte kaynakları, kıraatleri nakil yöntemi ve genel olarak tabi olduğu kıraat imamı konuları ele alınmıştır. İkinci bölümde, kıraat-Arap dili ilişkisi bağlamında muhtelif pek çok meseleye temas edilmiş; Zemahşerî’nin tefsirinde uyguladığı yönteme uygun olarak, bu başlıkların Kur’ân tefsiriyle olan irtibatı kurulmuştur. Üçüncü bölümde, Zemahşerî’nin kıraat tasavvurunu tespit etmek amacıyla, onun kıraatleri kabul şartları açısından durumu belirlenmiş; daha sonra kıraat-tefsir ilişkisi çerçevesinde çeşitli başlıklar incelenmiştir. Bu bölümde son olarak kıraatler temelinde Zemahşerî’ye yöneltilen tenkitler tespit edilmiş ve bunların değerlendirilmesi yapılmıştır. Tez boyunca ele alınan konular, Zemahşerî öncesi ve sonrası âlimlerle mukayeseli olarak işlenmiş; İslam tefsir geleneğinde Zemahşerî’nin yeri, kıraatler açısından, tespit edilmeye çalışılmıştır. Name and Surname: Mustafa KILIC Department: Divinity Science: Interpretation of the Qur’ân Supervisor: Prof. Dr. Nihat TEMEL Degree Awarded and Date: PhD - May 2014 Key words: al-Zamakhshari, al-Kashshaaf, Mu‘tazilite, Qur’an, commentary, exegesis, tafseer, qiraat, variant readings of the Qur’an, reader, validity, authentic, canonical, non-canonical, inauthentic, saheeh, shadhdh, mutawatir, mudraj (interpolated), mashhur, al-Mushaf, Arabic, dialect, chain, narrative, seven readings of the Qur’ân, ten readings of the Qur’ân. ABSTRACT THE PHENOMENON OF QIRAAT IN AL-ZAMAKHSHARI’S AL-KASHSHAF With canonical/ authentic (saheeh) and non-canonical (shadhdh) narratives, qiraats (variant readings of the Qur’an) contribute to interpretation of the verses. The aim of this study is to determine the phenomenon of qiraat in al-Zamakhshari’s al-Kashshaf; because despite al-Zamakhshari lived after Ibn al-Mujahid period which seven readings of the Qur’ân had spread among muslim scholars and society, he benefited from both authentic and non-canonical qiraats in his commentary. The study is comprised mainly of three chapters. The first chapter; aims to give about al-Zamakhshari’s life and qiraats. In addition, within the al-Zamakhshari and qiraat relation framework; his qiraat’s sources, his transmission method of qiraats and which qiraat imam whom was accepted by al-Zamakhshari’s subjects studied in this chapter. In the second chapter; in the context of qiraat-Arabic language relation it is argued many different subjects; in accordance with al-Zamakhshari’s method, it is linked the relations of these subjects with Qur’ânic interpretation. In the third chapter; considering to determine al-Zamakhshari’s perception of qiraat, his situation was stated in terms of conditions for the validity of qiraats; afterwards different subjects were studied in the context of interpretation-Arabic language relation. In this chapter, finally critiques which were expressed by other scholars to al-Zamakhshari in the context of qiraats were detected and examined. The subjects in the thesis were examined comparatively with other sources. Hence it is aimed to determine al-Zamakhshari’s place in the tafseer (interpretation of the Qur’ân) literature in terms of qiraats.