Rekabet kurallarının uluslararasılaşması ve uluslararası örgütlerin rekabet politikaları

Abstract

Bu tezin hazırlanma süreci içinde, tarihler 11 Eylül 2001'i gösterirken, A.B.D'de kaçırılan 3 yolcu uçağı arka arkaya Dünya Ticaret Merkezi ve A.B.D. Savunma Bakanlığı binası Pentagon'a çarpmış, binlerce ölü ve yaralının bulunduğu felaketlere yol açmıştır. Yaklaşık 20 dakika süren bu eylem zinciri sonucunda dünya politikası ve ekonomisi ciddi bir belirsizliğe sürüklenmiş, tüm piyasalarda ani dalgalanmalar yaşanmıştır. Bu arada ülkemizde bu olayı takip eden saatlerde, Türk Lirası A.B.D. Doları karşısında %10 düzeyinde değer kaybetmiş ve takip eden ilk günde İMKB'de hisse senetleri %15 oranında düşmüştür. Yukarıda sıraladığım olaylar zincirinde akla ilk olarak şu soru gelmektedir: A.B.D.'nde meydana gelen bir terör olayı 10.000 kilometre ötedeki bir ülkenin ekonomisini ve piyasalarını nasıl derinden etkileyebilmektedir? Bu soruya verilecek belki de ilk yanıt, geçen yüzyılın son çeyreğinden günümüze dek yaşanan ve küreselleşme olarak adlandırılan olgu çerçevesinde, bilim ve teknolojideki gelişmelerin dünyayı küresel bir köy haline getirmesi, ülkelerin ve coğrafyaların birbirine gitgide bağımlı hale gelmesi, dünyanın global sorunlar karşısında ortak çözüm arayışlarına, ortak kurallara doğru yönelmesidir. Günümüz dünyasında, ortak kurallar belirleme ve bu kuralları etkin bir şekilde uygulama gücüne sahip uluslarüstü kurumlar kurmaya duyulan ihtiyaç giderek artmaktadır. Çevre, sağlık, ticaret, terör, ekonomi gibi alanlarda işbirliği çalışmaları yapılmakta, ancak uygulama alanı tüm dünya olacak şekilde uluslarüstü kurumlar kurulamamaktadır. Küreselleşme olgusunun gelişimi yüzyılın başlarına dayansa da, 20. yüzyılın son çeyreğinde giderek hızlanan bir ivmeyle dünyada hissedilmeye başlanmıştır. Üretimin küreselleşmesi ve çok uluslu şirketlerin dünya ticaretinde önemli bir rol edinmeleri, dünya ekonomisinde de bir değişime yol açmıştır. Dünya ekonomisinde görülen böylesi bir bütünleşme, ekonomik unsurların küreselleşmesini ve ekonomik yaşamın kurallarını belirleyen hukuk dallarından biri olan rekabet kurallarının sınırlar ötesine taşınması ihtiyacını yaratmıştır. Karşımıza çıkan dünya ekonomisindeki kaotik ortam daha adil, verimli ve yaşanabilir bir ekonomik düzen için, tekelleşme ve kartelleşmenin önlenmesini ve rekabet ihlallerinin önüne geçilmesini gerekli kılmaktadır. Bu düşünce ve kaygılar uzun süreden beri uluslararası rekabet düzenlemeleri ve kurumları üzerindeki tartışmaları gündemde tutmaktadır. Bu alanda oluşan boşluğu doldurma görevi de, birbirleriyle yakın ilişkide olmalarına rağmen, farklı işlev ve yapılara sahip üç uluslararası ekonomik örgüte, yani WTO, OECD ve UNCTAD'a düşmüştür. Bu örgütlerin uluslararası alandaki özgün konumlarıyla rekabet hukukuna yaklaşımları arasında önemli paralellikler kurulabilmektedir. Bununla beraber, bu üç kurumun rekabet hukuku ve politikası alanında yaptıkları çalışmalarla, uluslararası bir rekabet düzeninin kurulması için gerekli olan altyapının oluşturulabildiği söylenemez. Bu tezin amacı, rekabet kurallarının uygulanmasında gelinen noktayı uluslararası örgütler perspektifinden anlatmak, WTO, OECD ve UNCTAD'ın rekabet kurallarına yaklaşımlarını ve bu alandaki faaliyetlerini yansıtarak, uluslararası bir rekabet düzenlemesinin önündeki engelleyici ve destekleyici faktörleri ortaya koymaktır. Küreselleşme sürecini ve çok taraflı örgütlerin rekabet hukuku ve politikası alanındaki tüm çalışmalarını bütün detayıyla sunabilmek, kanaatimizce bu tezin sınırlarını aşan bir çalışma olurdu. Bu çalışmada, uluslararası rekabet hukuku ve politikası alanındaki çalışmaların nirengi noktalarına değinilerek okuyucuya bu konudaki gelişim süreci aktarılmaya çalışılacaktır. İleride bu alanda daha detaylı çalışmalar yapacak kişilere ya da bu platformdaki Türk Rekabet Kurumu'nun görüşlerini ve politikasını oluşturmaya bir katkısı olursa bu tezin yazarı kendini amacına ulaşmış sayacaktır. Tezde yöntem olarak, bahsedeceğimiz çok taraflı örgütlerin isimlerinin türkçeleri kullanılmakla birlikte, kısaltmalarda yaygın olarak kullanılan, yabancı dildeki kısaltmaları tercih edilmiştir. Bu tercihin sebebi, yaygın olarak kullanımın bu yönde olması ve adlar arasında standardın sağlanmasıdır. Küreselleşme Süreci ve Rekabet Kurallarının Uluslararası Düzeyde Ele Alınışı başlıklı ilk bölümde, çeşitli görüşler etrafında küreselleşme kavramı anlatılacak, piyasalardaki küreselleşme sürecinin nedenleri ve oluşumuna değinilecek, piyasalardaki küreselleşmenin rekabeti azalttığı vurgulanacak ve rekabet kurallarının uluslararası alanda ele alınışı aktarılacaktır. Uluslararası Örgütlerin Yapıları ve Rekabet Politikaları başlıklı ikinci bölümde; WTO, UNCTAD ve OECD gibi rekabet hukuku ve politikaları alanında yürüttüğü çalışmalarla, uluslararası işbirliğini geliştiren kurumlar ele alınacaktır. Örgütlerin yapılarının, işlevlerinin ve işleyişlerinin rekabet politikası çalışmalarına ve yaklaşımlarına yön verdiği noktasından hareketle, her örgütün kuruluşu, amacı ve yapısı anlatılacak, ardından bu alandaki çalışmalarından bahsedilecektir. Üçüncü bölümde, günümüzde rekabet kurallarının uluslararası düzeyde uygulanmasında gelinen nokta, çok taraflı bir rekabet düzenlemesine yönelik lehte ve aleyhteki faktörler, üç örgütün çalışmalarının karşılaştırılması ve uluslararası rekabet politikası tartışmaları için yeni bir platform olan Küresel Rekabet Girişimi'nin ortaya çıkışı anlatılacak ve son olarak da, bu alanda Türkiye'ye ne gibi rollerin düştüğü konusu ele alınacaktır.