ARŞİV BELGELERİ IŞIĞINDA HIRKA-İ ŞERİF CAMİİ'NİN 1847 SONRASI İNŞA SÜRECİ

Abstract

Hırka-i Şerif Camii ilk defa XVIII. yüzyılda Hz. Peygamberin Veysel Karanîye (Üveys-el Karanî) emanet ettiği hırkanın (Hırka-i Şerif) muhafazası ve ziyareti için inşa edilmiştir. 1847 yılında harap olan cami Sultan Abdülmecitin isteği üzerine dönemin Ebniye Müdürü Seyyid Abdülhalim Efendi tarafından 1848-1851 yılları arasında yenilenmiştir. Hem ziyeretgah hem ibadethane olarak tasarlanan yeni cami; sekizgen planlı harim, harime kıble istikametinden bitişik hırka dairesi ve kuzey yönden alt katı son cemaat yeri, üst katı hünkâr dairesinden meydana gelen kâgir bir yapıdır. Hırka-i Şerif dairesi ile hünkâr dairesi arasındaki bağlantı harimi iki yandan kuşatan iki katlı ziyaret galerileri ile sağlanmıştır. Bu çalışmada Hırka-i Şerif Camiinin 1847 yılından sonraki inşa süreci ele alınmıştır. Bu çerçevede keşif ve inşa defterleri ayrıntılı biçimde incelenerek inşatta kullanılan malzemeler ve maliyetleri, işçilere ödenen ücretler, inşaatın ilerleme süreci ve yapının geçirdiği onarımlara ilişkin değerlendirmeler yapılmıştır.

Hırka-i Şerif Mosque was primarily built for housing and visiting for the Hırka-i Şerif which was entrusted from the Prophet Muhammad to Veysel Karanî (Uveys-el Karanî) at 18th century. The Mosque which was devastated at 1847, was restored due to the Sultan Abdülmecit s request between the years 1848-1851 by the chief Architect Seyyid Abdülhalim Efendi. The new mosque which was designed as both a place of pilgrimage and worship is a stone structure that was created with the sanctuary planned octagonal, the cardigan apartment adjacent to the south of the sanctuary, the down stair in the north for the last community and the upstairs for the Sultan s apartment. The connection between Cardigan s apartment and Sultan s apartment was provided by the duplex visiting galleries which were surrounded on both sides. In this study, the building process of Hırka- i Şerif Mosque after 1847 has been dealt. In this context, exploration and construction notebooks have been examined in detail and the materials used in construction, their costs, wages paid to workers, progress of the construction and repairs of the building has been evaluated. Keywords: Hırka-i Şeirf Mosque, Ottoman Architecture, Seyyid Abdülhalim Efendi, Hırka-i Şerif Giriş Fatih ilçesi, Muhtesip İskender Mahallesi nde yer alan Hırka-i Şerif Camii, Hz. Peygamber in Veysel Karanî ye (Üveys-el Karanî)1 verilmesini vasiyet ettiği (Ocak, 1982: 66-67,84-88) hırkanın korunması ve ziyaret edilmesi amacıyla ilk defa XVIII. yüzyılda inşa edilmiştir. 1847 yılı sonlarına doğru cami ve camiye bağlı binaların kullanılamaz hale gelmesiyle dönemin padişahı Abdülmecit in isteği üzerine 1848-1851 yıllarında yeniden inşa edilmiştir2 . Hırka-i Şerif Camii, günümüze kadar İstanbul ve Fatih i anlatan çeşitli yayınlara konu olmuş ancak bu yayınlarda cami ile ilgili genel bilgilere yer verilmiştir3. Veysel Karani nin hayatını anlatan çeşitli yayınlarda Hırka-i Şerif Camii nden bahsedilmiştir. Fakat bu yayınlarda geçen bilgiler sanat tarihi 1 Veysel Karanî hakkında ayrıntılı bilgi için bknz. (Güldal, 2005: 3-13), (Tosun, 2013: 74-75),( Sönmez, 1987: 23-42), ( Ocak, 1982: 43-84), (Şimşek, 1996: 16-17), (Köprülü, 1975: 8). 2Başbakanlık Osmanlı Arşivi (Buradan sonra BOA şeklinde). Ev.d 13385/3 Cemazeyilevvel 1264 3 Bu yayınlardan bazıları şunlardır: (Anonim, 1940: 48-49), (Aslanapa, 2004: 522-525), (Demir vd., 1991: 125-127), (Bağlam, 2013: 414-416), ( Aydın-İstekli-Er-Hacıoğlu, 2001: 67-68), (Öneş vd., 2003: 51), (Öz, 1962: 71), (Anonim, 1984: 1911-1912). ARŞİV BELGELERİ IŞIĞINDA HIRKA-İ ŞERİF CAMİİ NİN 1847 SONRASI İNŞA SÜRECİ Yrd. Doç. Dr. Selman CAN Marmara Üniversitesi Fen- Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü, Öğretim Üyesi selmcan@gmail.com Pınar ŞAHİN Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Sanatı Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Öğrencisi pnr.sahin@hotmail.com Öz Hırka-i Şerif Camii ilk defa XVIII. yüzyılda Hz. Peygamber in Veysel Karanî ye (Üveys-el Karanî) emanet ettiği hırkanın (Hırka-i Şerif) muhafazası ve ziyareti için inşa edilmiştir. 1847 yılında harap olan cami Sultan Abdülmecit in isteği üzerine dönemin Ebniye Müdürü Seyyid Abdülhalim Efendi tarafından 1848-1851 yılları arasında yenilenmiştir. Hem ziyeretgah hem ibadethane olarak tasarlanan yeni cami; sekizgen planlı harim, harime kıble istikametinden bitişik hırka dairesi ve kuzey yönden alt katı son cemaat yeri, üst katı hünkâr dairesinden meydana gelen kâgir bir yapıdır. Hırka-i Şerif dairesi ile hünkâr dairesi arasındaki bağlantı harimi iki yandan kuşatan iki katlı ziyaret galerileri ile sağlanmıştır. Bu çalışmada Hırka-i Şerif Camii nin 1847 yılından sonraki inşa süreci ele alınmıştır. Bu çerçevede keşif ve inşa defterleri ayrıntılı biçimde incelenerek inşatta kullanılan malzemeler ve maliyetleri, işçilere ödenen ücretler, inşaatın ilerleme süreci ve yapının geçirdiği onarımlara ilişkin değerlendirmeler yapılmıştır. Anahtar kelimeler: Hırka-i Şerif Camii, Osmanlı Mimarisi, Seyyid Abdülhalim Efendi, Hırka-i Şerif. The Construction Process of Hırka-i Şerif Mosque after 1847 in the Light of Archive Documents Abstract Hırka-i Şerif Mosque was primarily built for housing and visiting for the Hırka-i Şerif which was entrusted from the Prophet Muhammad to Veysel Karanî (Uveys-el Karanî) at 18th century. The Mosque which was devastated at 1847, was restored due to the Sultan Abdülmecit s request between the years 1848-1851 by the chief Architect Seyyid Abdülhalim Efendi. The new mosque which was designed as both a place of pilgrimage and worship is a stone structure that was created with the sanctuary planned octagonal, the cardigan apartment adjacent to the south of the sanctuary, the down stair in the north for the last community and the upstairs for the Sultan s apartment. The connection between Cardigan s apartment and Sultan s apartment was provided by the duplex visiting galleries which were surrounded on both sides. In this study, the building process of Hırka- i Şerif Mosque after 1847 has been dealt. In this context, exploration and construction notebooks have been examined in detail and the materials used in construction, their costs, wages paid to workers, progress of the construction and repairs of the building has been evaluated.