Finansal entegrasyon sürecinde finansın değişen yapısı ve Türkiye

Abstract

Finans kesimi üzerinde 1929 krizinden sonra gündeme gelen ve İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra uygulamaya konan kısıtlamalar kapitalizmin 1970’lerden itibaren içine girdiği neoliberal dönemde, finansal küreselleşme/ finansal entegrasyon süreciyle beraber ortadan kalkmıştır. Europara piyasasının gelişmesi ve Bretoon Woods sisteminin çöküşüyle kendisine bir kanal açmış olan finans kesimi 1970’lerden itibaren izlenen politikalarla da ekonomideki konumunu güçlendirmiş ve toplam gelirden aldığı payları artırmıştır. Finans kesiminin bu dönemdeki üstünlüğünün önüne geçilemeyeceği algısının oluşmasındaysa, 1970’lerden sonraki para sisteminde herhangi bir uluslararası para standardının olmaması, hiçbir mal karşılığı olmayan paranın dolanımda olması etkili olmuştur. Finans kesimi ve finansallaşma üzerine dile getirilen çeşitli görüşlerde de görüldüğü gibi, finans kesiminin değişen konumunun finans kesimi ile finans dışı kesim arasındaki ilişkiyi nasıl etkilediği bir tartışma konusu olmuştur. Finans kesiminin sanayi kesimi üzerinde bir hâkimiyet kurduğunun ya da finans kesimiyle sanayi kesimi arasında koalisyon kurulduğu savlarının ötesinde bu tezde ileri sürülen, gelirin elde ediliş yönteminde değişim olduğudur: Bu dönemde hem finans hem de sanayi kesimi açısından üretken faaliyetlerden elde edilen gelir azalırken, finansal faaliyetlerden elde edilen gelir artmıştır. Ayrıca, finans kesiminin gelirden aldığı paydaki artış, sırf sanayi kesimi pahasına gerçekleşmemiş, finans kesiminin reel sektör üzerindeki baskısını reel sektör de emek kesimine yansıtmış ve bu dönemde ücretler durağanlaşmıştır. Bu süreç Türkiye ekonomisini de 1980’lerden itibaren etkisi altına almıştır. Türkiye’deki finans kesiminin artan gelirleri 1980’lerde ve 1990’larda neredeyse tamamen kamu kağıtlarından elde ettikleri yüksek faize dayanmıştır. Bu sürecin sürdürülemez bir noktaya gelmesi sonucunda bankacılık sektörü 2001 krizi sonrası yeniden yapılandırılmış ama bu, finans kesimini sarsmaktan ziyade sağlamlaştırmış ve kârlarını artırmıştır.Restrictions on finance, coming to the fore after 1929 and putting into effect after Second World War was abolished in the neoliberal period, with financial globalization/ financial integration after 1970s. Finance that paved the way for itself with the development of Eurocurrency market consolidated its position and increased its revenue thanks to the policies after 1970s. The absence of a monetary standard has been effective in the perception that the supremacy of finance in this period is irrepressible. As seen in the opinions on finance and financialization, how the changing position of finance affected the relation between finance and industry has been a matter of debate. Beyond the arguments that finance establishes dominance over industry or there is a coalition between them, the argument in this thesis is that there is a change in the method from where income is obtained: In this period, for both finance and industry, while the income from productive activities diminished, the income from financial activities increased. Besides, this increase occurred not only at the expense of industry. The industrial sector reflected the finance’s press to the labour and the wages has stagnated in this period. This process affected Turkey from 1980s onward: In 1980s and 1990s, the increasing revenues of finance was based almost completely on the high interest from public securities. Due to the fact that this process come to an unsustainable point, the banking sector was re-structured after 2001 crisis, but this consolidated finance rather than shaking it and increased its profits.